Σε μια συζήτηση με ηλικιωμένα άτομα θα ακούσεις ότι συχνά έχουν ρευματικά ή αρθριτικά στα γόνατα, στα χέρια ή στα ισχία. Οι περισσότεροι από αυτούς θεωρούν ότι τα ρευματικά είναι σοβαρή και μόνιμη πάθηση με παραμορφώσεις των αρθρώσεων και ότι τα αρθριτικά είναι της ηλικίας (λόγω φθοράς). Αυτή η απλοϊκή προσέγγιση δεν απέχει και πολύ από την πραγματικότητα, μια που οι παθήσεις αυτές διακρίνονται: α) σε φλεγμονώδεις αρθροπάθειες (νόσοι του κολλαγόνου, αγγειίτιδες, ρευματοειδής αρθρίτιδα κλπ), προσβάλλουν κυρίως τον αρθρικό υμένα -απ' όπου και η πρόκληση του πόνου- και αργότερα τον αρθρικό χόνδρο, β) οστεοαρθρίτιδα ή εκφυλιστική αρθροπάθεια, που προσβάλλει πρώτα τον αρθρικό χόνδρο και μετά τον αρθρικό υμένα, γ) περιφερικές αρθροπάθειες κυρίως, όπως η περιαρθρίτιδα του ώμου κλπ και δ) νοσήματα των οστών, όπως η οστεοπόρωση.

Η εκφυλιστική αρθροπάθεια ή οστεοαρθρίτιδα και κυρίως του γόνατος είναι αυτή με την οποία θα ασχοληθούμε σ' αυτό το άρθρο. Προσβάλει αρχικά τον αρθρικό χόνδρο και οι βασικές αιτίες είναι η χρόνια καταπόνηση της άρθρωσης (ηλικία), το σωματικό βάρος (παχυσαρκία), προηγούμενοι τραυματισμοί, η σταθερότητα ή όχι της άρθρωσης, η ανατομική του γόνατος (γενετική) και άλλες φλεγμονώδεις παθήσεις.

Ο αρθρικός χόνδρος δεν έχει αγγεία. Βασικό του στοιχείο είναι το χονδροκύτταρο το οποίο δεν πολλαπλασιάζεται, γι' αυτό και η όποια καταστροφή του οδηγεί σε ανεπανόρθωτη βλάβη. Η διατροφή του αρθρικού χόνδρου γίνεται μέσω της διαπότισης (φόρτιση). Κατά την κίνηση της άρθρωσης, όταν συμπιέζεται ο χόνδρος από το εσωτερικό του, αποβάλλεται προς την άρθρωση νερό και υπολείμματα του μεταβολισμού των χονδροκυττάρων, ενώ κατά την αποσυμπίεση απορροφά σαν σφουγγάρι τα θρεπτικά συστατικά από τον αρθρικό χόνδρο. Για τον λόγο αυτό η τέλεια ακινητοποίηση δημιουργεί σημαντικά προβλήματα στην διατροφή και κατά επέκταση στην βιωσιμότητα των χονδροκυττάρων.

Ο αρθρικός χόνδρος δεν διαθέτει νεύρα με αποτέλεσμα όταν βλάπτεται να μην πονάει ιδιαίτερα. Ο πόνος προέρχεται από τον ερεθισμό του αρθρικού υμένα, ο οποίος διαθέτει πλούσιο νευρικό ιστό ή όταν η βλάβη φθάσει στο οστό.

Η οστεοαρθρίτιδα εμφανίζεται κυρίως σε τρία στάδια.

Στο πρώτο στάδιο οι αλλοιώσεις εντοπίζονται στον αρθρικό χόνδρο και εκδηλώνεται με μέτριο ή και καθόλου πόνο. Το χονδροκύτταρο στην προσπάθειά του να αντιμετωπίσει την βλάβη υπερλειτουργεί, αργότερα εξαντλείται με συνέπεια την παραγωγή υγρών που καταστρέφουν το περιβάλλον του.

Στο δεύτερο στάδιο η βλάβη επεκτείνεται και στον αρθρικό υμένα με κυρίαρχο φαινόμενο την φλεγμονή και την έναρξη του πόνου (φλεγμονώδης πόνος). Ο πόνος διαρκεί συνήθως όλο το 24ωρο, ανεξαρτήτως κίνησης του γόνατος, ξυπνά αρκετές φορές τον ασθενή από τον ύπνο, εμφανίζει πρωινή δυσκαμψία και έξαρση τις πρώτες πρωινές ώρες. Συνοδεύεται πολλές φορές και από θερμότητα του δέρματος (ζεστό γόνατο). Στο τρίτο στάδιο η βλάβη επεκτείνεται και πέρα από τον αρθρικό χόνδρο, τον αρθρικό υμένα και υπάρχει συμμετοχή και από το υποχόνδριο οστούν και την παρουσία έντονων οστεοφυτικών σχηματισμών. Κλινικά υπάρχει έντονος πόνος και περιορισμός της κινητικότητας του γόνατος (μηχανικός πόνος). Εμφανίζεται μετά από κόπωση, δεν έχει πρωινή δυσκαμψία, είναι κυρίως απογευματινός, εμφανίζεται με την αλλαγή του καιρού (θερμοκρασία) και είναι πόνος εκκίνησης μετά από προσωρινή ακινησία. Η σταδιοποίηση της νόσου γίνεται από τον ακτινολογικό και κλινικό έλεγχο. Η μαγνητική τομογραφία δεν είναι απαραίτητη (πάντα) παρ' όλα αυτά έχει διαγνωστική ακρίβεια 92-97% και η αρθροσκόπηση σαν διαγνωστική μέθοδος για τις βλάβες του χόνδρου έχει διαγνωστική ακρίβεια 100%. Απαραίτητα κριτήρια στην επιλογή της θεραπείας είναι η αξιολόγηση του πόνου, της κινητικότητας της άρθρωσης και φυσικά η σταδιοποίηση της νόσου. Ένα απλός και χρήσιμος οδηγός αξιολόγησης του πόνου και της κινητικότητας της άρθρωσης είναι η κλίμακα WOMAC, βάσει του οποίου ο πόνος αξιολογείται σε πέντε παραμέτρους και βαθμολογείται από 1 έως 5 με την εξής κλίμακα: 1: ανύπαρκτος, 2: ελάχιστος, 3: μέτριος, 4: έντονος και 5: ανυπόφορος.

Οι παράμετροι είναι η αξιολόγηση του πόνου σε: α) περπάτημα σε ομαλό έδαφος, β) ανεβοκατέβασμα σκάλας, γ) πόνο ηρεμίας (ξάπλα στο κρεβάτι), δ) ανασήκωση από καρέκλα, ε) ορθοστασία. Βαθμολογείται με την παραπάνω κλίμακα.

Η αξιολόγηση της λειτουργικότητας του γόνατος αξιολογείται επίσης με πέντε παραμέτρους και βαθμολογείται από 1 έως 5 με την εξής κλίμακα: 1: καμιά, 2: μικρή, 3: μέτρια, 4: μεγάλη και 5: πολύ μεγάλη.

Η αξιολόγηση αφορά στις παρακάτω ερωτήσεις και ο ασθενής καλείται να απαντήσει και να βαθμολογήσει πόσο σημαντική δυσκολία αντιμετωπίζει:

Θεραπεία

Είναι γνωστό ότι η οστεοαρθρίτιδα είναι πολυπαραγοντική και ο βαθμός εξέλιξής της επηρεάζεται από το προφίλ του αρρώστου. Η ηλικία, το σωματικό βάρος, η δραστηριότητα, η χρονιότητα της νόσου, άλλες συνοδές παθήσεις, η ψυχοσύνθεση του ατόμου, η εξέλιξή της με εξάρσεις και υφέσεις και οι τυχόν προηγούμενες αποτυχημένες προσπάθειες θεραπείας της νόσου, είναι παράμετροι που πρέπει να τις λάβουμε υπόψη στον σχεδιασμό της κατάλληλης θεραπείας.

Η επιλογή της κατάλληλης θεραπείας έχει να κάνει κύρια με την σταδιοποίηση της νόσου. Στο πρώτο στάδιο η πάθηση αφορά μόνο τον αρθρικό χόνδρο και εκ των πραγμάτων δεν υπάρχει φλεγμονή. Ο ασθενής συνήθως δεν πονάει και κατ' επέκταση σπάνια επισκέπτεται τον ιατρό. Οι βλάβες του χόνδρου είναι αποτέλεσμα μηχανικής κυρίως καταπόνησης. Για παράδειγμα η παχυσαρκία, η αυξημένη καταπόνηση του γόνατος, ένας παλιός τραυματισμός, η αστάθεια του γόνατος από ανεπάρκεια του πρόσθιου χιαστού συνδέσμου ή τέλος προηγούμενες επεμβάσεις στο γόνατο, όπως για παράδειγμα μια παλιά μηνισκεκτομή. Στο στάδιο αυτό η θεραπεία έγκειται στην πρόληψη ή στην εξάλειψη του προδιαθεσικού παράγοντα. Σε παχύσαρκους ή σε άτομα με αυξημένο σωματικό βάρος είναι γνωστό ότι η μείωση του σωματικού βάρους βοηθά στην αποφυγή της δυσάρεστης εξέλιξης της νόσου. Έχει βρεθεί ότι η μείωση και 5 κιλών του σωματικού βάρους μειώνει σημαντικά το ποσοστό εμφάνισης συμπτωματικής οστεοαρθρίτιδας.

Σε περιπτώσεις όπου υπάρχει αστάθεια του γόνατος τότε η σταθεροποίηση και μόνο (επεμβατικά ή συντηρητικά)βοηθά στην εξέλιξη της νόσου. Σε περιπτώσεις όπου υπάρχει συνδεσμική χαλάρωση του γόνατος ή των μυών που ενεργούν στην άρθρωση τότε η ενδυνάμωσή τους είναι πρωταρχικό μέλημα. Οι ισομετρικές ασκήσεις του τετρακεφάλου, η ενίσχυση των οπίσθιων μηριαίων μυών καθώς των κοιλιακών και των ραχιαίων μυών, συμβάλουν σημαντικά στην σταθεροποίηση του γόνατος.

Το δεύτερο στάδιο της οστεοαρθρίτιδας χαρακτηρίζεται από την παρουσία της φλεγμονής του αρθρικού υμένα και κλινικά με την εμφάνιση έντονου τοπικού πόνου στο γόνατο, αυξημένη τοπική θερμότητα και οίδημα στην άρθρωση. Η χρήση, λοιπόν, αντιφλεγμονωδών μη στεροειδών φαρμάκων βοηθά στην αναστολή της φλεγμονής και κατ' επέκταση στον περιορισμό του πόνου. Επιπλέον, η χρήση (από το στόμα ή με ενέσιμη μορφή ενδαρθρικά μέσα στο γόνατο) χονδροπροστατευτικών σκευασμάτων όπως θειϊκή γλυκοζαμίνη, θειϊκή χονδροϊτίνη, το υαλουρονικό οξύ και το κολλαγόνο βοηθούν εν μέρει στην λιγότερη και μικρότερη αποδόμηση του χόνδρου (κυρίως στην επιβράδυνση της
κακής εξέλιξης του χόνδρου) και με τους μηχανισμούς άμυνας που διαθέτει ο οργανισμός στην "εν μέρει ανακατασκευή" του χόνδρου με υλικό που μιμείται τις μηχανικές ιδιότητες αυτού.

Για τις ενδαρθρικές εγχύσεις οι απόψεις διίστανται. Η τροποποίηση της καθημερινότητας με ελάφρυνση της καθημερινής καταπόνησης του γόνατος, η συστηματική παγοθεραπεία, η χρήση ελαστικού επιδέσμου που προσδίδει μια "ασφάλεια" και μια "σταθερότητα" στο γόνατο βοηθούν αρκετά και αποτελούν σημαντικές θεραπευτικές επιλογές.

Η χρήση φυσικοθεραπευτικών μεθόδων με ρεύματα, εναλλαγές ζεστού κρύου, υπέρηχους, ηλεκτροθεραπείες, laser, κινησιομαλάξεις και μυϊκή ενδυνάμωση έδειξαν ότι στο δεύτερο στάδιο αποτελούν μια καλή επιλογή θεραπευτικής προσέγγισης.

Το τρίτο στάδιο της οστεοαρθρίτιδας είναι η εξέλιξη του δευτέρου σταδίου ή αλλιώς η χρονιότητα της κατάστασης του δεύτερου σταδίου. Ενώ στο πρώτο στάδιο η φθορά έχει αρχίσει από τον χόνδρο, στο δεύτερο στάδιο η πάθηση αφορά κύρια τον αρθρικό υμένα, στο τρίτο στάδιο οι αλλοιώσεις αφορούν όλα τα ανατομικά στοιχεία του γόνατος. Έχει ήδη πάθει βλάβη το χονδροκύτταρο και η φλεγμονή έχει επηρεάσει τον αρθρικό υμένα. Η χορήγηση αντιφλεγμονωδών μη στεροειδών φαρμάκων, στο τρίτο στάδιο της οστεοαρθρίτιδας, είναι μια πρακτική που εφαρμόζεται εδώ και πενήντα και πλέον έτη. Η χορήγησή τους αποδείχθηκε αποτελεσματική μόνο στον έλεγχο της οξείας φλεγμονώδους κατάστασης και των τακτικών κρίσεων αυτής. Δεν έχει βελτιώσει καθόλου την αιτιολογία της πάθησης ούτε φυσικά αναστρέφει την εξέλιξή της. Επιπλέον, λόγω της αναλγητικής δράσης των αντιφλεγμονωδών φαρμάκων ο ασθενής δεν πονά και εκ των πραγμάτων αυξάνει ή συνεχίζει την όποια δραστηριότητά του με αποτέλεσμα η φθορά στο γόνατο να συνεχίζεται ή και να επιδεινώνεται μια που ο ασθενής χάρη στην αναλγησία που του παρέχουν τα φάρμακα φθείρει περισσότερο την άρθρωση. Σε περιπτώσεις όμως όπου έχει διαταραχθεί σημαντικά η κινητικότητα του γόνατος, έχει επηρεαστεί ο μηχανικός άξονας του γόνατος και η ποιότητα ζωής του αρρώστου έχει διαταραχθεί και τα αντιφλεγμονώδη δεν ανταποκρίνονται τότε η ολική αρθροπλαστική του γόνατος με αντικατάσταση του γόνατος είναι λύση οριστική όπου επιτυγχάνεται καλύτερη κινητικότητα, ελάττωση και στις περισσότερες περιόδους κατάργηση του πόνου.

Πηγή: www.therapeutis.gr