Γράφει: Αλέξανδρος Δρόσος, Καθηγητής Παθολογίας / Ρευματολογίας,  Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

Πόνος, οίδημα, ερυθρότητα, και μειωμένη κινητικότητα της άρθρωσης. Αυτά είναι μερικά από τα συμπτώματα που «συνοδεύουν» την αρθρίτιδα, τη φλεγμονή δηλαδή του αρθρικού υμένα. Συμπτώματα που επηρεάζουν σημαντικά τη ζωή των ασθενών, οι οποίοι συχνά δεν μπορούν να αντεπεξέλθουν στις οικογενειακές και επαγγελματικές τους υποχρεώσεις.
Ανάλογα με την κλινική εικόνα και το μηχανισμό γένεσης, η ταξινόμηση των αρθρίτιδων περιλαμβάνει:

• Τις αρθρίτιδες από αυτοάνοσες παθήσεις, όπως είναι η ρευματοειδής αρθρίτιδα (ΡΑ).
• Τις αρθρίτιδες που σχετίζονται με τις σπονδυλοαρθροπάθειες (ΣΠΑ), όπως για παράδειγμα η ψωριασική αρθρίτιδα (ΨΑ), η αγκυλοποιητική σπονδυλίτιδα (ΑΣ), η αντιδραστική αρθρίτιδα (ΑΑ) και εκείνη που σχετίζεται με τις φλεγμονώδεις παθήσεις του εντέρου.
• Τις μεταβολικές αρθρίτιδες (π.χ. ουρική αρθρίτιδα).
• Τις αρθρίτιδες που σχετίζονται με λοίμωξη, όπως η σηπτική αρθρίτιδα και η ΑΑ.
• Την οστεοαρθρίτιδα (OA), που αρχίζει με εκφύλιση του χόνδρου και καταλήγει στην καταστροφή των αρθρώσεων.

Από αυτές ξεχωρίζουν η ΡΑ και οι ΣΠΑ, γιατί είναι χρόνιες φλεγμονώδεις αρθρίτιδες και προσβάλλουν σχεδόν όλες τις ηλικίες. Κοινό χαρακτηριστικό τους στοιχείο είναι η σημαντική επιβάρυνση της ποιότητας ζωής των ασθενών, οι οποίοι συχνά δεν μπορούν να αντεπεξέλθουν στις οικογενειακές και επαγγελματικές τους υποχρεώσεις, με αποτέλεσμα απουσία από την εργασία, πρώιμη συνταξιοδότηση και τάσεις μελαγχολίας.
Εχει διαπιστωθεί ότι η έγκαιρη διάγνωση και η θεραπευτική αντιμετώπιση των σοβαρών αυτών νοσημάτων είναι ιδιαίτερα σημαντική για την πρόληψη της εξέλιξης τους.

Ρευματοειδής αρθρίτιδα (ΡΑ)

Η ΡΑ είναι μια χρόνια φλεγμονώδης, αυτοάνοση και εξελισσόμενη πάθηση που προσβάλλει τις αρθρώσεις, αλλά και διάφορα άλλα όργανα (μάτια, πνεύμονα, καρδιά, δέρμα). Προσβάλλει περισσότερο τις γυναίκες από τους άντρες, όλες τις ηλικίες, αλλά εμφανίζεται μεταξύ τέταρτης-έκτης δεκαετίας. Στην Ελλάδα καταγράφονται 10-20 νέα περιστατικά ετησίως ανά 100.000 άτομα. Εάν οι ασθενείς μείνουν αθεράπευτοι, στα πρώτα 5 χρόνια θα εμφανίσουν κάποιου βαθμού ανικανότητα, ενώ μετά 10-15 χρόνια περίπου 50-60% θα έχουν σοβαρού βαθμού αναπηρία. Κάποιοι από τους παράγοντες κινδύνου που σχετίζονται με επίμονη φλεγμονή των αρθρώσεων και συνδέονται με μακροπρόθεσμη δυσμενή πρόγνωση είναι: η κληρονομική προδιάθεση, η μεγάλη διάρκεια της νόσου, οι δυσμενείς κοινωνικοοικονομικές συνθήκες και το χαμηλότερο επίπεδο εκπαίδευσης, άλλες συνυπάρχουσες παθήσεις και το κάπνισμα. Μπορεί τα αίτια που προκαλούν τη ΡΑ να παραμένουν άγνωστα, εντούτοις, ένα σημαντικό μέρος των πα-θοφυσιολογικών μηχανισμών έχει διευκρινιστεί, όπως για παράδειγμα ο κεντρικός ρόλος του παράγοντα νέκρωσης των όγκων (TNF).

Αγκυλοποιητική σπονδυλίτιδα (ΑΣ )

Είναι μια χρόνια φλεγμονώδης νόσος που προσβάλλει κυρίως τον αξονικό σκελετό (αυχενική, θωρακική, οσφυϊκή μοίρα και ιερολαγόνιες αρθρώσεις), αλλά και περιφερικές αρθρώσεις, όπως ισχία, γόνατα, ώμοι κ.λπ. Προσβάλλει κυρίως άντρες ηλικίας 20-40 ετών, ενώ οι επιπτώσεις της νόσου στην Ελλάδα είναι 20-30 περιστατικά ανά 100.000 άτομα το χρόνο. Προσβάλλει επίσης άλλα όργανα και συστήματα, όπως το μάτι, το έντερο, η καρδιά κ.ά. Η φυσική πορεία της νόσου ποικίλλει, αλλά οι ασθενείς έχουν μια προοδευτική επιδείνωση της κινητικότητας της σπονδυλικής στήλης, με αποτέλεσμα κύφωση, σκολίωση, έντονη δυσκαμψία των αρθρώσεων, που μπορεί να οδηγήσει σε πρόωρη συνταξιοδότηση και αποχή από τις οικογενειακές υποχρεώσεις.

Ψωριασική αρθρίτιδα (ΨΑ)

Είναι μια χρόνια φλεγμονώδης νόσος που σχετίζεται με την ψωρίαση, φλεγμονώδη δερματική νόσο, που προσβάλλει 2-3 % του γενικού πληθυσμού. Η ΨΑ προσβάλλει ομοίως τους άντρες και τις γυναίκες. Η επίπτωση της στη χώρα μας είναι 25-35 περιστατικά ανά 100.000 άτομα το χρόνο. Οπως και με τις άλλες χρόνιες παθήσεις που αναφέραμε νωρίτερα, εάν η νόσος δεν θεραπευτεί εγκαίρως, οδηγεί σε καταστροφή των αρθρώσεων, με αποτέλεσμα διαταραχές κινητικότητας των άνω και κάτω άκρων και ανικανότητα που οδηγεί σε αναπηρία.

Η κατάλληλη θεραπεία

Η επιστημονική έρευνα την τελευταία 10ετία έχει συμβάλει σημαντικά στην κατανόηση των μοριακών μηχανισμών που εμπλέκονται στην εμφάνιση και εξέλιξη των παραπάνω νοσημάτων και έχει οδηγήσει στη δημιουργία καινοτόμων βιολογικών θεραπειών. Οι θεραπείες αυτές άλλαξαν σημαντικά τη θεραπευτική στρατηγική αντιμετώπισης των ρευματικών νοσημάτων, προσφέροντας καλύτερο έλεγχο της νόσου σε ασθενείς που δεν ανταποκρίνονταν σε καμία αγωγή. Επιπλέον, έχει αποδειχτεί ότι το κόστος της θεραπείας αντισταθμίζεται από το υψηλό κλινικό όφελος και τη βελτίωση της ποιότητας ζωής των ασθενών, καθώς προσφέρουν όχι μόνον ανακούφιση από τα συμπτώματα, αλλά οδηγούν και στην επιβράδυνση της εξέλιξης των αρθρικών καταστροφών. Ξεχωριστή θέση ανάμεσα στις βιολογικές θεραπείες κατέχουν τα φάρμακα που αναστέλλουν τον TNFa, όπως τα infliximab, etanercept, adalimumab, καθώς και τα νεότερα cetrolizumab και golimumab. Οι πέντε αυτοί αντι-TNFa βιολογικοί παράγοντες χρησιμοποιούνται στη ΡΑ, αλλά και στις ΣΠΑ με εξαίρεση το cetrolizumab. Τα φάρμακα αυτά έχει αποδειχθεί ότι όχι μόνο μειώνουν και ελαχιστοποιούν τη φλεγμονώδη διεργασία, αλλά αναστέλλουν και αναχαιτίζουν την εξέλιξη των ακτινογραφικών αλλοιώσεων. Με άλλα λόγια, «σταματούν» την καταστροφική εξέλιξη αυτών των νοσημάτων.
Τελευταία δεδομένα από την κλινική μας στο Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο Ιωαννίνων έδειξαν την ευεργετική δράση του infliximab. Η δράση του παραπάνω φαρμάκου διατηρήθηκε για περισσότερο από 5 χρόνια στην ΨΑ και περισσότερο από 7 χρόνια στην ΑΣ. Πρόσφατα κυκλοφόρησε και ο μηνιαίος υποδόριος αντι-TNFa παράγοντας golimumab, που χορηγείται μία φορά το μήνα με εξαιρετικά αποτελέσματα.

Popular Medicine