Web
Analytics
Τι είναι η οστεοαρθρίτιδα και πως αντιμετωπίζεται με φυσικοθεραπεία - Ο Δρόμος για την Θεραπεία

Τι είναι η οστεοαρθρίτιδα και πως αντιμετωπίζεται με φυσικοθεραπεία

Οστεοαρθρίτιδα ή εκφυλιστική αρθρίτιδα (αρθροπάθεια) είναι μία από τις παθήσεις που προσβάλλουν τις αρθρώσεις και μάλιστα η πιο συχνή. Εμφανίζεται πιο συχνά στην τρίτη ηλικία (65+), αλλά η αρχή της είναι σε πολύ νεότερες ηλικίες, ανεξάρτητα από φύλο ή φυλή και η κατανομή της είναι ίδια σε όλα τα μήκη της γής. Η αρχική βλάβη εμφανίζεται στην επιφάνεια της άρθρωσης και στη συνέχεια εμφανίζεται η αντίδραση του οστού.

Αιτία

Ο όρος οστεοαρθρίτιδα παράγεται εκ του οστεο που σημαίνει τη συμμετοχή του οστού και αρθρίτιδα που σημαίνει βλάβη της άρθρωσης. Η αιτιολογία της οστεοαρθρίτιδας είναι άγνωστη, η εξέλιξη της αργή και μπορεί να αφορά μία ή περισσότερες αρθρώσεις. Οι αρθρικές επιφάνειες των οστών καλύπτονται από ένα λεπτό στρώμα λείο και μαλακό από το κόκκαλο, που λέγεται χόνδρος, πάνω δε από τον χόνδρο υπάρχει μία μεμβράνη (υμένας) που είναι κατασκευασμένη από κύτταρα (υμενοκύτταρα), τα οποία παράγουν φυσιολογικά ένα υγρό (αρθρικό υγρό), το οποίο λιπαίνει και προστατεύει την άρθρωση.

Επίσης στην καλή λειτουργία της άρθρωσης συμβάλλουν ο αρθρικός θύλακας, η αρθρική κάψα, σύνδεσμοι, τένοντες, μύες κ.α.

Στην οστεοαρθρίτιδα ο χόνδρος είναι αυτός που αρχίζει να υποφέρει, να αφυδατώνεται, να λεπτύνεται, να παρουσιάζει ρωγμές και να γίνεται ανώμαλος.

Το οστό τότε από κάτω αρχίζει να αντιδρά, γίνεται πιο σκληρό, πιο πυκνό και αυξάνεται σε μέγεθος, ξεπερνά τα όρια της άρθρωσης (σχηματισμός οστεοφύτων) με αποτέλεσμα να περιορίζει το εύρος των κινήσεων της άρθρωσης. Αυτά που βλέπουμε στις ακτινογραφίες και λέγονται οστεόφυτα (τα λεγόμενα άλατα), δεν είναι τίποτα άλλο από μία τοπική αντίδραση του οστού που απαντά στην φθορά του χόνδρου που έχει προηγηθεί, περιορίζοντας έτσι την κινητικότητα της άρθρωσης.

Πολλές από τις ενοχλήσεις που εμφανίζονται στην οστεοαρθρίτιδα οφείλονται στην ύπαρξη αυτών ακριβώς των οστεοφύτων, όπως για παράδειγμα οι ριζαλγίες που οφείλονται σε ερεθισμό ριζών στην σπονδυλική στήλη κ.λ.π.

Ο υμένας συνήθως συμμετέχει με ήπια φλεγμονή, παράγει αρθρικό υγρό, το οποίο όμως δεν έχει ακριβώς τα χαρακτηριστικά του φυσιολογικού γιατί περιέχει στοιχεία που αν παραμείνουν για πολύ, συντελούν στην περαιτέρω καταστροφή του χόνδρου.

Συμπτώματα

Κύριο χαρακτηριστικό της φλεγμονής του υμένα είναι η διόγκωση της άρθρωσης, ο πόνος, η περαιτέρω μείωση της κινητικότητας, η ερυθρότητα που πολλές φορές παίρνει χαρακτήρα άλλων μορφών αρθροπάθειας. Ο ασθενής αναφέρει συνήθως ότι αισθάνεται ''ότι τρίβονται τα κόκκαλα'', πρωινή δυσκαμψία, γενικότερη δυσκαμψία πόνο και διαταραχές στην κίνηση της άρθρωσης.

Η αρθρική κάψα, οι σύνδεσμοι, τα έλυτρα των εκεί τενόντων μπορούν να διογκωθούν και να παχυνθούν, να παρουσιάσουν χαλάρωση, αστάθεια και στην συνέχεια παραμόρφωση της άρθρωσης. Η οστεοαρθρίτιδα συχνά δεν προκαλεί ενοχλήσεις σε αρχικά στάδια, και έτσι ο ασθενής το μαθαίνει τυχαία από ακτινογραφίες που υποβάλλεται συνήθως για άλλους λόγους.Δεν υπάρχει κάποια ένδειξη ότι η ΟΑ γίνεται περισσότερο συχνή: ωστόσο η αύξηση του μέσου όρου ζωής αυξάνει τις πιθανότητες για συμπτωματική νόσο.Περισσότερα από ένα εκατομμύριο άτομα υπολογίζονται οι πάσχοντες από ΟΑ στην Ελλάδα.

Ποιες αρθρώσεις προσβάλλονται συχνότερα;

Μπορεί να πλήξει οποιαδήποτε σχεδόν άρθρωση. Ωστόσο, συμβαίνει κυρίως σε αυτές που σηκώνουν βάρος, όπως τα γόνατα και τα ισχία, αλλά και σε αυτές που «κουράζονται» και καταπονούνται, όπως των δακτύλων.

Το γόνατο είναι η πλέον συνήθης μεγάλη άρθρωση που προσβάλλεται από αρθρίτιδα, ενώ το ισχίο ακολουθεί. Άλλες αρθρώσεις που προσβάλλονται είναι οι αρθρώσεις της άκρας χειρός, και τηςσπονδυλικής στήλης (εκφυλιστική σπονδυλαρθροπάθεια). Αρθρώσεις που προσβάλλονται πολύ λιγότερο συχνά είναι η ποδοκνημκή, του καρπού, του αγκώνα και του ώμου.

Τα τελευταία χρόνια γίνεται μια τεράστια προσπάθεια παγκοσμίως να ερευνηθεί η επίδραση των προγραμμάτων άσκησης και φυσικοθεραπείας σε ασθενείς με αρθρίτιδα στο ισχίο και στο γόνατο ώστε να μειώσουν τον πόνο, να αυξήσουν την λειτουργικότητα των ασθενών με τελικό στόχο να αποφύγουν ή να καθυστερήσουν ένα πιθανό χειρουργείο (αρθροπλαστική).

Αντιμετώπιση με φυσικοθεραπεία

Υπάρχουν διεθνείς επιστημονικές ενώσεις όπως ο EULAR (Εuropean League against Arthritis - Ευρωπαική  κοινότητα για την αντιμετώπιση της αρθρίτιδας) ΟARSI (osteoarthritis research society international – διεθνής ερευνητική κοινότητα για την οστεοαρθρίτιδα) και επιστημονικοί οργανισμοί (όπως το Cochrane Library) που κάνουν έρευνες αλλά και αξιολογούν επιστημονικές έρευνες με μετα-αναλύσεις από ειδικούς ώστε να μας δώσουν "κλινικές οδηγίες".

Σύμφωνα με αυτές, λοιπόν, και αξιολογώντας στοιχεία από εκατοντάδες έρευνες και χιλιάδες ασθενείς προκύπτουν τα εξής:

  • Όλοι οι οργανισμοί συμφωνούν ότι ασκήσεις εδάφους για ενδυνάμωση και βελτίωση της κινητικότητας, με την επίβλεψη φυσικοθεραπευτή, προσφέρουν ανακούφιση η οποία διατηρείται για τουλάχιστον 4-6 μήνες μετά την θεραπεία σύμφωνα με υψηλής ποιότητας έρευνες. Κυρίως από άποψη μείωσης του πόνου και βελτίωσης της φυσικής δραστηριότητας.
  • Η φυσικοθεραπεία με τεχνικές αρθρικής κινητοποίησης (manual therapy) παρείχε επιπλέον πλεονεκτήματα σε σχέση με την συνήθη θεραπεία, τα οποία διήρκεσαν ως 1 χρόνο μετά την θεραπεία. Επίσης  πλεονεκτήματα σε σχέση με τις συνήθεις θεραπείες κυρίως  στο κομμάτι της λειτουργικότητας.                                                  
  • Είναι πολύ σημαντική η εκπαίδευση για την πάθηση, η επεξήγηση του προβλήματος με απλό τρόπο στον ασθενή, δηλαδή τι μπορεί να κάνει εκείνος, τι θα πρέπει να προσέχει, τι να αποφεύγει κλπ. Θα πρέπει να στοχεύσουμε ώστε ο ασθενής να μάθει να διαχειρίζεται το πρόβλημα του ανάλογα με τη φάση στην οποία βρίσκεται κάθε φορά.
  • Η εφαρμογή υδροθεραπείας, λουτροθεραπείας , θερμοθεραπείας, ηλεκτροθεραπείας, TENS και ο βελονισμός δεν μπορεί να προταθεί αλλά ούτε και να αποκλειστεί σαν πρόταση.
  • Τέλος η χρήση μάλαξης, ultrasound, ηλεκτροθεραπείας, ηλεκτρομαγνητικών κυμάτων καθώς και χαμηλής έντασης Laser ΔΕΝ προτείνεται σε Οστεοαρθρίτιδα Ισχίου ή γόνατος
  • Σε περιπτώσεις αρθρίτιδας στην επιγονατίδα έχει καλά αποτελέσματα η εφαρμογή kinesiotaping γύρω απ'την επιγονατίδα  (για να προσφέρουμε "ερεθίσματα" σε συγκεκριμένους μυς με στόχο την καλύτερη ενεργοποίηση τους και τελικά την βελτίωση της κίνησης της επιγονατίδας).
  • Οι θεραπευτικές ασκήσεις θα πρέπει να συνδυάζονται με τεχνικές αρθρικής κινητοποίησης (manual therapy) σε περιπτώσεις πόνου και περιορισμού της κίνησης.
  • Τα βοηθήματα βάδισης (μπαστούνια κλπ) μπορούν να βοηθήσουν στην μείωση του πόνου σε ασθενείς με ΟΑ ισχίου ή γόνατος, ενώ οι νάρθηκες για το γόνατο-επιγονατίδες καθώς και οι ορθοπαιδικοί πάτοι δείχνουν να βοηθούν στην σταθερότητα και στην μείωση του πόνου σύμφωνα με μελέτες.
  • Τέλος είναι πολύ βοηθητική η απώλεια βάρους κυρίως για την οστεοαρθρίτιδα στο ισχίο και το γόνατο.

Συχνά οι ασθενείς εμφανίζουν διαφοροποιημένα πρότυπα βάδισης και κίνησης λόγω του πόνου και της αρθρίτιδας, που οδηγούν όμως σε διαφοροποίηση της επιβάρυνσης της άρθρωσης (συνήθως φορτίζεται περισσότερο ένα κομμάτι της άρθρωσης π.χ η έσω επιφάνεια στο γόνατο). Αυτό έχει σαν αποτέλεσμα η άρθρωση να καταπονείται ακόμη περισσότερο και να αυξάνεται ο πόνος. Επίσης  συχνά έχουμε περιορισμό της κινητικότητας, μειωμένη δύναμη και αντοχή στην άρθρωση  και διαταραχές στην αίσθηση και τον έλεγχο   της κίνησης λόγω του πόνου.

Η φυσικοθεραπεία σε ασθενείς με οστεοαρθρίτιδα θα πρέπει να ξεκινάει από μία ολοκληρωμένη αξιολόγηση από τον φυσικοθεραπευτή, η οποία περιλαμβάνει την λήψη ιστορικού, τη συνολική αξιολόγηση της πάθησης (έχουν αναπτυχθεί ειδικά ερωτηματολόγια για τον σκοπό αυτό) αλλά και τη γενική κατάσταση υγείας του ασθενή ώστε να καταρτίσει ένα εξειδικευμένο πρόγραμμα αποκατάστασης ξεχωριστό για τον καθένα.

Συνίσταται στη προσπάθεια μείωσης του πόνου με τεχνικές κινητοποίησης , εφαρμογή Τens  θερμοθεραπείας ή ψυχροθεραπείας (ανάλογα το στάδιο της πάθησης) και σε 2ο στάδιο εφαρμόζονται σταδιακά ασκήσεις εύρους κίνησης, ασκήσεις νευρομυικού συντονισμού, επανεκπαίδευση ιδιοδεκτικότητας και επανεκπαίδευση βάδισης και κίνησης (motor control relearning) σε συνδυασμό με την φαρμακευτική αγωγή για όσο διάστημα κρίνει ο γιατρός!

Το πρόγραμμα άσκησης έχει ως στόχο:

  1. Την μυική ενδυνάμωση των μυών γύρω απ'την άρθρωση (οι μυς μπορεί να μειώσουν την φόρτιση στην άρθρωση 30-40%)
  2. Την αύξηση της κινητικότητας (ώστε να εξασφαλίσουμε την βέλτιστη κυκλοφορία των υγρών μέσα στην άρθρωση άρα και την τροφικότητα των ιστών)
  3. Την επανεκπαίδευση της ιδιοδεκτικότητας (αίσθηση και έλεγχος της κίνησης) ώστε οι μυς να λειτουργόυν την κατάλληλη ταχύτητα και δύναμη ώστε να προστατεύουν την άρθρωση σε κάθε κίνηση ή αλλαγή θέσης
  4. Επανεκπαίδευση βάδισης και κίνησης ώστε οι αρθρώσεις να επιβαρύνονται όσο το δυνατόν ομοιόμορφα και πιο φυσιολογικά για να αντέχουν και περισσότερο!
  5. Εκπαίδευση του ασθενή για την πρόληψη και διαχείριση υποτροπών!

Στην εκπαίδευση του ασθενή είναι σημαντικό να του δώσουμε να καταλάβει και μια σειρά νεότερων δεδομένων σχετικά με τον πόνο όπως π.χ ότι ΔΕΝ υπάρχει άμεση συσχέτιση της έκτασης της βλάβης-φθοράς της άρθρωσης και του πόνου, βλέπουμε δηλαδή ασθενείς με σημαντικά προβλήματα στην ακτινογραφία ή μαγνητική χωρίς πόνο ή με ελάχιστο πόνο, αλλά βλέπουμε και ασθενείς με αρχόμενη αρθρίτιδα – μικρές φθορές με μεγάλο πόνο! Επομένως δίνουμε ΠΑΝΤΑ πρόγνωση στον ασθενή συνδυάζοντας τα  ευρήματα της κλινικής εξέτασης και των ακτινογραφιών, ΔΕΝ κοιτάμε μόνο την ακτινογραφία-μαγνητική!! Έχουμε πολλά παραδείγματα ασθενών με σημαντικές βλάβες που ωστόσο ακολουθώντας ένα πρόγραμμα θεραπείας σύμφωνα με τις παραπάνω οδηγίες έχουν μεγάλη μείωση σε πόνο και βελτίωση σε λειτουργικότητα!

Κλείνοντας θα ήθελα να τονίσω την σημασία της κίνησης. Καθώς το σώμα μας είναι φτιαγμένο να κινείται γιατί έτσι διατηρούνται σε καλή κατάσταση τα παθητικά στοιχεία της άρθρωσης (σύνδεσμοι, θύλακας, χόνδρος κλπ) αλλά και τα ενεργητικά στοιχεία (μυς - τένοντες). Εξίσου σημαντικά θεωρούνται η καλή διατροφή, ο ύπνος, η καλή ψυχολογία και η υποστήριξη από την οικογένεια. Ακόμη είναι σημαντικό να αναφερθεί ότι το μυοσκελετικό μας σύστημα μπορεί να αντιδράει καλά σε εκφυλιστικές αλλαγές  ειδικά αν αυτές γίνονται με αργό ρυθμό και αν έχουμε ένα καλό συνδυασμό σωματικού βάρους και μυικής δύναμης και αντοχής!

 

Αρθρογραφία

  1. Kawai H, Obuchi S, Kojima M, Arai T, Kojima N, Shiba Y. Effects of a motor function improvement program on alleviation of knee osteoarthritis. Tokyo Metropolitan Institute of Gerontology.
  2. Robyn E. Fary,1 Graeme J. Carroll,2 Tom G. Briffa,3 and N. K. Briffa. The Effectiveness of Pulsed Electrical Stimulation in the Management of Osteoarthritis of the Knee.Results of a Double-Blind, Randomized, Placebo-Controlled,Repeated-Measures Trial...Arthritis & Rheumatism
    Vol. 63, No. 5, May 2011, pp 1333–1342
  3. Kim L Bennell1, Thorlene Egerton, Yong-Hao Pua, J Haxby Abbott, Kevin Sims, Ben Metcalf, Fiona McManus, Tim V Wrigley, Andrew Forbes, Anthony Harris, Rachelle Buchbinder. Efficacy of a multimodal physiotherapy treatment program for hip osteoarthritis: a randomised placebo-controlled trial protocol. BMC Musculoskeletal Disorders 2010, 11:238
  4. Soren T Skou, Ewa M Roos, Mogens B Laursen, Michael S Rathleff , Lars Arendt-Nielsen, Ole H Simonsen, Sten Rasmussen. Total knee replacement plus physical and medical therapy or treatment with physical and medical therapy alone: A randomised controlled trial in patients with knee osteoarthritis (the MEDIC-study).
    BMC Musculoskeletal Disorders 2012, 13:67
  5. Physiotherapy in Hip and knee osteoarthritis: Development of practice guidelines concerning initial asessment ,treatment and evaluation. W.F.H. Peter1,2, M.J. Jansen3, E.J. Hurkmans4, H. Bloo5, L.M.M.C.J. Dekker-Bakker6, R.G. Dilling7, W.K.H.A. Hilberdink7, C. Kersten-Smit8, M. de Rooij3, C. Veenhof9, H.M. Vermeulen10, I, de Vos11, J.W. Schoones12, T.P.M. Vliet Vlieland Acta reumatogica portuguesa .2011;36:268-281268
  6. Evaluation of patient characteristics as predictors of health status in knee osteoarthritis patients referre dforphysical therapy
    Rui Soles Gonηalves*, Jan Cabri**, Joγo Pαscoa Pinheiro.Oficial da sociedade portuguesa de reumatologia - acta reumatol port. 2011;36:137-144
  7. The ability of a sustained within-session finding of pain reduction during traction to dictate improved outcomes from a manual therapy approach on patients with osteoarthritis of the hip. Alexis A Wright,1 J Haxby Abbott,2 Dave Baxter,3 and Chad Cook4
    Author information J Man Manip Ther. 2010 September; 18(3): 166–172.
  8. Muscle strength and exercise intensity adaptation to resistance training in older women with knee
    osteoarthritis and total knee arthroplasty
    Emmanuel Gomes Ciolac,I,II Ju´ lia Maria D’Andre´a GreveI.CLINICS 2011;66(12):2079-2084
  9. Effect of TENS on pain in relation to central sensitization in patients with osteoarthritis of
    the knee: study protocol of a randomized controlled trial. David Beckwée, Willem De Hertogh, Pierre Lievens, Ivan Bautmans and Peter Vaes
  10. Cost-effectiveness of exercise therapy versus general practitioner care for osteoarthritis of the
    hip: design of a randomised clinical trial. Pauline P van Es, Pim AJ Luijsterburg, Joost Dekker, Marc A Koopmanschap, Arthur M Bohnen,
    Jan AN Verhaar4, Bart W Koes1 and Sita MA Bierma-Zeinstra. BMC Musculoskeletal Disorders 2011, 12:232
  11. David G.T. Whitehurst, Stirling Bryan, Elaine M. Hay, Elaine Thomas, Julie Young,
    Nadine E. Foster. Cost-Effectiveness of Acupuncture Care as an Adjunct to Exercise-Based Physical Therapy for Osteoarthritis of the Knee
    Journal of Physical Therapy Volume 91 Number 5 May 2011
  12. Comparison of neuromuscular and quadriceps strengthening exercise in the treatment of varusmalaligned knees with medial knee osteoarthritis: a randomised controlled trial protocol Kim L Bennell1*, Thorlene Egerton1, Tim V Wrigley1, Paul W Hodges2, Michael Hunt3, Ewa M Roos4, Mary Kyriakides1, Ben Metcalf1, Andrew Forbes5, Eva Ageberg6,7 and Rana S Hinman1 BMC Musculoskeletal Disorders 2011, 12:276
  13. Robert J. Butler, Joaquin A. Barrios, Todd Royer and Irene S. Davis, Frontal-Plane Gait Mechanics in People With Medial Knee Osteoarthritis Are Different From Those in People With Lateral Knee Osteoarthritis, Journal of the American Physiotherapy association
    Rosa UH, Velasquez Tlapanco J, Lara Laya C, Villareal Rios E, Martinez Gonzalez L. Vargas , Daza ER, Galicia Rodriguez L., Comparison of the effectiveness of isokinetic vs isometric therapeutic exercise in patients with osteoarthritis of knee. Clinical Reumatology 2012 Jan-Feb;8(1):10-4. Epub 2011 Dec 16.
  14. Erik Poulsen, Henrik W Christensen, Ewa M Roos, Werner Vach, Søren Overgaard and Jan Hartvigsen . Non-surgical treatment of hip osteoarthritis. Hip school, with or without the addition of manual therapy, in comparison to a minimal control intervention: Protocol for a three-armed randomized clinical trial BMC Musculoskeletal Disorders 2011, 12:88
  15. V. Tiffreaua,*, D. Mullemanb,*, E. Coudeyrec, M.M. Lefevre-Colaud, M. Revele, F. Rannou. The value of individual or collective group exercise programs for knee or hip osteoarthritis. Elaboration of French clinical practice guidelines. Annales de réadaptation et de médecine physique 50 (2007) 741–746
  16. Y. Delaruea,*, B. de Brancheb, P. Anractc, M. Reveld, F. Rannou. Physical exercise supervised or not by a physiotherapist in the treatment of lower-limb osteoarthritis.Elaboration of French clinical practice guidelines. Annales de réadaptation et de médecine physique 50 (2007) 759–768
  17. Y. Akyol, D Durmus, G. Alayli. B. Tander, Y. Bek, F. Canturk, S. Tastan Sakarya. Does short wave diathermy increase the effectiveness of isokinetic exercise on pain, function, knee muscle strength, quality of life and depression in patients with knee osteoarthritis?, A randomized controlled trial. European Journal of physical rehabilitation medicine, 2010;46; 325-336
  18. Cory L. Christiansen, PT, PhD and Jennifer E. Stevens-Lapsley, PT, PhD. Weight-Bearing Asymmetry in Relation to Measures of Impairment and Functional Mobility for People With Knee Osteoarthritis. Archives of Physical Medicine Rehabilitation. 2010 October ; 91(10): 1524–1528
  19. Atamaz FC, Durmaz B, Baydar M, Demircioglu OY, Iyiyapici A, Kuran B, Oncel S, Sendur Comparison of the efficacy of transcutaneous electrical nerve stimulation, interferential currents, and shortwave diathermy in knee osteoarthritis: a double-blind, randomized, controlled, multicenter study. Archives of Physical Medicine and Rehabilitation. 2012 May;93(5):748-56. Epub 2012 Mar 28.
  20.  H. Abbott et al. Osteoarthritis and Cartilage 21 (2013) 525-534)
  21. Zhang et al. Guidelines of osteoarthritis in China© Annals of Translational Medicine. All rights reserved. Ann Transl Med 2020;8(19):1213
  22. OARSI recommendations for the management of hip and knee osteoarthritis, Part II: OARSI evidence-based, expert consensus guidelines W. Zhang Ph.D., R. W. Moskowitz M.D., G. Nuki M.B., F.R.C.P.*, S. Abramson M.D., R. D. Altman M.D., N. Arden M.D., S. Bierma-Zeinstra M.Sc., Ph.D., K. D. Brandt M.D., P. Croft M.D., M. Doherty M.D., M. Dougados M.D., M. Hochberg M.D., M.P.H., D. J. Hunter M.D., K. Kwoh M.D., L. S. Lohmander M.D. and P. Tugwell M.D
  23. Osteoarthritis and Cartilage (2008) 16, 137e162
  24. 2018 update of the EULAR recommendations for the management of hand osteoarthritis Margreet Kloppenburg,1,2 Féline PB Kroon,1 Francisco J Blanco,3 Michael Doherty,4 Krysia S Dziedzic,5 Elsie Greibrokk,6 Ida K Haugen,6 Gabriel Herrero-Beaumont,7 Helgi Jonsson,8 Ingvild Kjeken,6 Emmanuel Maheu,9 Roberta Ramonda,10 Marco JPF Ritt,11 Wilma Smeets,1,2,3 Josef S Smolen,12 Tanja A Stamm,13 Zoltan Szekanecz,14 Ruth Wittoek,15 Loreto Carmona16 . Annal Rheumatory Disease 2019;78:16–24. doi:10.1136/annrheumdis-2018-213826
Βαθμολογήστε αυτό το άρθρο
(1 Ψήφος)

Κολύμβηση

Video

O Δρόμος για την Θεραπεία αποτελεί το site στον χώρο της υγείας, που απευθύνεται σε ασθενείς, ενημερώνοντάς τους για θέματα κλασικής ιατρικής αλλά και εναλλακτικών θεραπειών.

Η ιστοσελίδα περιέχει πληροφορίες και άρθρα, με σκοπό την ενημέρωση και μόνο. Στην περίπτωση που θέλετε να εφαρμόσετε μία θεραπεία που αναγράφεται στο dromostherapeia.gr, επιβάλλεται να συμβουλευτείτε τον γιατρό σας. Η πληροφόρηση που δίνεται εδώ δεν είναι, δεν μπορεί και δεν πρέπει να χρησιμοποιείται σαν βάση για διάγνωση ή επιλογή θεραπείας.
Ο dromostherapeia.gr δεν φέρει καμία ευθύνη για τυχόν λάθη ή παραλείψεις ή οποιοδήποτε πρόβλημα προκύψει που να έχει σχέση με υλικό που περιλαμβάνεται σ’ αυτήν.