Το μαγνήσιο (Mg) είναι απαραίτητο μεταλλικό στοιχείο για τον ανθρώπινο οργανισμό. Συγκεκριμένα, τα βρέφη περιέχουν στο σώμα τους περίπου 0,5 γραμμάρια μαγνησίου ενώ στο σώμα των ενηλίκων η περιεκτικότητα φτάνει τα 25 γραμμάρια από τα οποία περίπου το 50% βρίσκεται στα οστά ενωμένο ως φωσφορικό ή ως δισόξινο φωσφορικό μαγνήσιο. Το άλλο μισό βρίσκεται κυρίως στους μαλακούς ιστούς ενωμένο με πρωτεΐνες. Μόνο το 1% του μαγνησίου βρίσκεται στο αίμα και κυρίως στο πλάσμα του αίματος. Στο σώμα μας το μαγνήσιο μετακινείται με την μορφή ιόντος Μg++ για τη διατήρηση της ισορροπίας του στα οστά και στο αίμα.

Η απέκκριση του μαγνησίου ρυθμίζεται στα νεφρά από την ορμόνη αλδοστερόνη, η οποία εκκρίνεται από τα επινεφρίδια. Ένα μέρος του αποβάλλεται καθημερινά με τα ούρα και τα κόπρανα και οι απώλειες του αναπληρώνονται μέσω μέσω της πρόσληψης των τροφών και του νερού.

Πηγές μαγνησίου

Το μαγνήσιο το λαμβάνουμε όπως είδαμε τόσο από την τροφή όσο και από το νερό. Τροφές πλούσιες σε μαγνήσιο είναι:

Επίσης το νερό περιέχει μαγνήσιο. Συγκεκριμένα το "σκληρό" νερό είναι καλή πηγή δίνοντας περίπου το 27% του μαγνησίου από αυτό που χρειαζόμαστε καθημερινά. Η σκληρότητα του νερού μετράει τη συγκέντρωση διαλυμένων αλάτων στο νερό και κυρίως αναφερόμαστε στα άλατα ασβεστίου και μαγνησίου. Το "σκληρό" νερό είναι το νερό στο οποίο η συγκέντρωση αλάτων μαγνησίου και ασβεστίου κυμαίνεται από 100-200 mg/l ενώ στο "μαλακό" νερό οι συγκεντρώσεις των αλάτων είναι 0-50 mg/l. Το πόσιμο νερό δεν θα πρέπει ποτέ να αποσκληρύνεται και βεβαίως δεν πρέπει να αποστάζεται.

Σημασία του μαγνησίου στον ανθρώπινο οργανισμό

Το μαγνήσιο δρα σαν καταλύτης σε αρκετές βιολογικές αντιδράσεις.

Αναλυτικότερα:

Μαγνήσιο και εμμηνορρυσία

Πολλές από τις γυναίκες που εμφανίζουν έντονα τα συμπτώματα του προεμμηνορροϊκού συνδρόμου παρουσιάζουν συχνά έλλειψη μαγνησίου διότι η παραγωγή των μεταλλοκορτικοειδών ορμονών μειώνει όχι μόνο την απορρόφηση του αλλά και προκαλεί αύξηση της απέκκρισης του από τα ούρα. Γι αυτό και τα συμπτώματα όπως μεταπτώσεις της διάθεσης, νευρικότητα, φούσκωμα στο στήθος μπορούν να μειωθούν με κάποιο συμπλήρωμα μαγνησίου.

Μαγνήσιο και εγκέφαλος

Το μαγνήσιο όπως ξέρουμε είναι απαραίτητο στοιχείο για την μεταβίβαση των μηνυμάτων στα νεύρα. Βοηθάει στην μνήμη και επίσης παίζει ρόλο σημαντικό στην ισορροπία ντομαμίνης και σεροτονίνης που ευθύνονται για τις μεταπτώσεις της διάθεσης. Όταν τα επίπεδα της σεροτονίνης (παράγωγο της L-τρυπτοφάνης) είναι αυξημένα τότε η διάθεση βελτιώνεται. Με αυτό τον τρόπο μειώνει το συμπλρωμα μαγνησίου και τα συμπτώματα κατάθλιψης.

Επίσης έχει αποδειχθεί ότι αντιμετωπίζει τις ημικρανίες.

Ακόμα έχει παρατηρηθεί ότι μετά από έντονη πνευματική κόπωση το μαγνήσιο του οργανισμού μειώνεται αφού αυξάνεται η αποβολή του στα ούρα.

Μαγνήσιο και ευερέθιστο έντερο

Τα συμπτώματα του ευερέθιστου εντέρου όπως δυσκοιλιότητα ή διάρροια ή εναλλαγή των δύο μπορούν να μειωθούν με συμπλήρωμα μαγνησίου διότι επιδρά ευεργετικά στη χαλάρωση των μυών, στα πρηξίματα της κοιλιάς και μπορεί να βοηθήσει στην βελτίωση της εντερικής λειτουργίας.
 

Μαγνήσιο και εγκυμοσύνη

Στην εγκυμοσύνη το μαγνήσιο συμβάλλει στην μείωση των συμπτωμάτων της πρωϊνής αδιαθεσίας (ζαλάδες, τάση για λιποθυμία κ.α.) καθώς και στην πρόληψη και αντιμετώπιση επεισοδίων προεκλαμψίας, μιας ασθένειας που χαρακτηρίζεται από αυξημένη πίεση του αίματος, πρηξίματα και πρωτεϊνουρία δηλαδή παρουσία πρωτεϊνών στα ούρα. Αυτή η κατάσταση μπορεί να οδηγήσει σε πρόωρο τοκετό. Αυτή η διαταραχή μπορεί να οφείλεται σε κακή αιμάτωση του πλακούντα, του μητρικού ιστού που θρέφει το έμβρυο. Για τιε εγκύους η ημερήσια δόση φτάνει στα 320 mg.

Μαγνήσιο και οστεοπόρωση

Επειδή το μαγνήσιο βρίσκεται κατά 50% περίπου στα οστά ο ρόλος του είναι καθοριστικός στην προστασία τους. Συμμετέχει με το ασβέστιο στην αύξηση της οστικής μάζας. Επαρκείς ποσότητες μαγνησίου αυξάνουν την απορρόφηση ασβεστίου από τα οστά και στην πρόληψη της οστεοπόρωσης.

Επίσης στις γυναίκες που βρίσκονται στην εμμηνόπαυση το μαγνήσιο βοηθάει στην απορρόφηση του ασβεστίου από τα οστά και μάλιστα χορηγείται μαζί με το ασβέστιο για την αντιμετώπιση της οστεοπόρωσης.

Μαγνήσιο και καρδιά

Το μαγνήσιο παίζει σημαντικό ρόλο στην ομαλή λειτουργία της καρδιάς, Το πρόβλημα των ταχυαρρυθμιών και της υπέρτασης είναι ιδιαίτερα συνηθισμένα. Στις περιπτώσεις αυτές είναι μειωμένες οι τιμές του καλίου ενώ του νατρίου υψηλές. Παρατηρείται μείωση και στο μαγνήσιο. Όταν είναι αυξημένη η αρτηριακή πίεση, αυξάνεται και η παραγωγή της Αγγειοτενσίνης ΙΙ (νευροορμόνη) και διεγείρεται ο καρδιακός μύς. Χορήγηση μαγνησίου μειώνει τη διέγερση αυτή και μπορεί να μειώσει και τις τιμές της αρτηριακής πίεσης.

Έχει μάλιστα διαπιστωθεί ότι σε περιοχές με "μαλακό" νερό δηλαδή με λίγα άλατα και κυρίως άλατα μαγνησίου οι καρδιακές παθήσεις είναι περισσότερες και θανατηφόρες. Πολύ σημαντική αναλογία είναι η αναλογία μαγνησίου-ασβεστίου. Όσο μεγαλύτερη είναι η αναλογία δηλαδή όσο πιο πολύ είναι το μαγνήσιο σε σχέση με το ασβέστιο τόσο πιο μικρός είναι ο κίνδυνος.

Μάλιστα μια έρευνα που έκανε η ομάδα του καθηγητή του Μετσοβίου Πολυτεχνίου κ. Θ. Θεοφανίδη το 1992 για το πόσιμο νερό διαφόρων πόλεων της Ελλάδας κατέγραψε τα ποσά μαγνησίου και ασβεστίου και την αναλογία τους. Όπου το μαγνήσιο είναι κάτω από 10 χιλιοστά του γραμμαρίου ανά λίτρο νερού οι κάτοικοι των πόλεων αυτών έχουν αυξημένες πιθανότητες για καρδιακές προσβολές. Όσο μεγαλύτερος είναι ο αριθμός που αντιστοιχεί στην αναλογία μαγνησίου-ασβεστίου τόσο πιο "υγιεινό" θεωρείται το νερό σύμφωνα με την έρευνα αυτή.

Στον παρακάτω πίνακα φαίνονται τα αποτελέσματα σε ορισμένες πόλεις:

Υπάρχουν φορείς που έχουν ξεκινήσει αγώνα για να αποδείξουν, ότι στο νερό που διοχετεύεται στις πόλεις πρέπει να προστεθεί μαγνήσιο για την καλύτερη υγεία του πληθυσμού, όπως έχει ήδη γίνει με το φθόριο σε κάποιες χώρες. Ας έχουμε υπόψιν μας ότι σε ένα λίτρο σκληρού νερού υπάρχουν 400 mg μαγνησίου.

Μαγνήσιο και χοληστερόλη

Το μαγνήσιο παίζει ρόλο στο μεταβολισμό των λιπιδίων και συμμετέχει στο έργο των ενζύμων για σταθερά ποσά χοληστερόλης στον οργανισμό. Έχει αποδειχθεί ότι όχι μόνο μειώνει τα αυξημένα ποσά της χοληστερόλης αλλά και αυξάνει τις τιμές της "καλής" HDL-χοληστερόλης.

Μαγνήσιο και διαβήτης

Το μαγνήσιο συμμετέχει στον μεταβολισμό των υδατανθράκων. Επίσης ρυθμίζει την έκκριση και κυτταρική δράση της ινσουλίνης δηλαδή της ορμόνης που σταθεροποιεί τα επίπεδα της γλυκόζης στο αίμα. Βέβαια και η ινσουλίνη με τη σειρά της ρυθμίζει την ενδοκυττάρια συγκέντρωση του μαγνησίου.
Όταν ένα άτομο πάσχει από σακχαρώδη διαβήτη παρουσιάζει και μαγνησιουρία, δηλαδή μείωση των επιπέδων μαγνησίου πλάσματος του αίματος μέσω των ούρων. Η χορήγηση αλάτων μαγνησίου μπορεί να επιφέρει αύξηση της έκκρισης της ινσουλίνης και βελτίωση των ασθενών με διαβήτη τύπου ΙΙ αλλά και ελάττωση των αναγκών σε εξωγενή ινσουλίνη στους ασθενείς με διαβήτη τύπου Ι.

Μαγνήσιο και μεταβολικό σύνδρομο

Το μεταβολικό σύνδρομο περιλαμβάνει την ψηλή πίεση, ψηλά επίπεδα γλυκόζης αίματος, υψηλά τριγλυκερίδια στο αίμα και χαμηλά επίπεδα HDL-χοληστερόλης και η περίμετρος κοιλίας στους άντρες είναι μεγαλύτερη από 102 εκατοστά και στις γυναίκες 89 εκατοστά.

Τα άτομα που παρουσιάζουν τουλάχιστον 3 από τα πιο πάνω χαρακτηριστικά, θεωρείται ότι έχουν μεταβολικό σύνδρομο με αυξημένο κίνδυνο για διαβήτη τύπου 2, στεφανιαία νόσο της καρδίας, καρδιακή προσβολή και εγκεφαλικό επεισόδιο. Το μαγνήσιο αφού μπορεί να συμβάλλει στην μείωση της πίεσης, των αυξημένων επιπέδων γλυκόζης ή τριγλυκεριδίων, μπορεί να μειώσει τον κίνδυνο από το μεταβολικό σύνδρομο.

Μαγνήσιο και Άσθμα

Το Μαγνήσιο έχει φανεί χρήσιμο σε ασθενείς με βρογχικό άσθμα. Έχει βρεθεί ότι αναστέλλει την σύσπαση των λείων μυικών ινών, μειώνει την έκκριση ισταμίνης και αναστέλλει την έκκριση ακετυλχολίνης.

Μαγνήσιο και αθλητισμός

Το μαγνήσιο μετέχει για την παραγωγή ενέργειας κατά τη διάρκεια της άσκησης. Όταν η άσκηση είναι έντονη η απώλεια του μαγνησίου αυξάνεται σημαντικά μέσω του ιδρώτα ή των ούρων και μπορεί να φτάσει στα 20 %.      

Μαγνήσιο και κράμπες των κάτω άκρων

Όταν η άσκηση είναι έντονη η έλλειψη μαγνησίου μπορεί να οδηγήσει σε μυϊκές κράμπες. Αυτό συμβαίνει διότι το μαγνήσιο, όπως γνωρίζουμε, λειτουργεί ως χαλαρωτικό των μυών σε αντίθεση με το ασβέστιο που δρά για τη σύσπαση των μυών. Και τα δύο μαζί συνεργάζονται για την ομαλή μυϊκή σύσπαση. Η μεγάλη απώλεια υγρών και αλάτων κατά την έντονη προπόνηση ή αγώνα φέρει καταπόνηση των οστών. Το σημαντικό είναι ότι η χορήγηση από του στόματος μαγνησίου έχει σαν αποτέλεσμα την δραστική, γρήγορη και εντυπωσιακή βελτίωση τους.
Βέβαια οι μυϊκές κράμπες μπορεί να προκύψουν και από άλλα αίτια, όπως είναι η χρόνια φλεβική ανεπάρκεια των κάτω άκρων.

Ανεπάρκεια μαγνησίου

Πως θα αναγνωρίζαμε ανεπάρκεια μαγνησίου;

Τα συμπτώματα της ανεπάρκειας σε μαγνήσιο είναι η απώλεια όρεξης, ναυτία, αδυναμία, κόπωση, κράμπες, υπερκινητικότητα, ταχυκαρδία, αρρυθμίες, υπογλυκαιμία.

Παρατηρείται πολλές φορές τετανία των μυών παρόμοια με αυτή του ασβεστίου. Συγκεκριμένα ο ενήλικας υποφέρει από μη ελεγχόμενη, όπως λέγεται, νευρομυϊκή δραστηριότητα που στην αρχή έχει την μορφή τρεμουλιάσματος το οποίο μετά μπορεί να φτάσει και στο σημείο ολικών σπασμών. Παράδειγμα τρεμουλιασματος έχουμε στην περίπτωση των αλκοολικών διότι το αλκοόλ αυξάνει τον ρυθμό αποβολής του μαγνησίου από τον οργανισμό.

Γενικά οι αιτίες που προκαλούν ανεπάρκεια μαγνησίου ανήκουν σε τρεις κατηγορίες: α) σε μειωμένη πρόσληψη του από τις τροφές β) σε μειωμένη απορρόφηση του και γ) σε αυξημένη αποβολή του από τον οργανισμό. Αναλυτικότερα:

1. Η μειωμένη πρόσληψη του οφείλεται στη πρόσληψη τροφών φτωχών σε μαγνήσιο ή στην πρόσληψη "μαλακού" νερού.
2. Η μειωμένη απορρόφηση του επηρεάζεται από την μεγάλη κατανάλωση ασβεστίου όπως στην αυξημένη κατανάλωση γάλατος, βιταμίνης D ή λιπών. Επίσης στην περίπτωση γαστρεντερικών διαταραχών όπως στη νόσο του Crohn και σε χρόνιες διάρροιες.
3. Η αυξημένη αποβολή του οφείλεται συχνά σε ασθενείς με διαβήτη, καρκίνο, με κίρρωση του ήπατος, παγκρεατίτιδα καθώς και στους αλκοολικούς. Ακόμα η χρήση διαφόρων φαρμάκων αυξάνει την αποβολή του, όπως τα διουρητικά, τα αντισυλληπτικά χάπια, τα αντιβιοτικά.

Γενικά οι υγιείς άνθρωποι σπάνια παρουσιάζουν ανεπάρκεια μαγνησίου. Άτομα υψηλού κινδύνου είναι όσα έχουν νεφρική ανεπάρκεια και όσα είναι εθισμένα στο αλκοόλ.

Παράγοντες που αυξάνουν την απορρόφηση του μαγνησίου είναι:

Το μαγνήσιο, όπως και το ασβέστιο, υπάρχουν στα τρόφιμα με την μορφή οργανικών και ανόργανων αλάτων. Για να απορροφηθεί πρέπει να γίνει ιόν. Το μαγνήσιο επειδή είναι διαλυτό περισσότερο σε οξύ απορροφάται κυρίως στο λεπτό έντερο και ιδιαίτερα στο δωδεκαδάκτυλο. Το ποσοστό απορρόφησης του κυμαίνεται περίπου στα 43% της πρόσληψης.

Παράγοντες που μειώνουν την απορρόφηση του μαγνησίου είναι:

Συμπληρώματα μαγνησίου

Ως συμπληρώματα μαγνησίου χρησιμοποιούνται καθημερινά αρκετές ενώσεις του μαγνησίου ως καθαρτικά, αντιόξινα (π.χ., το γάλα μαγνησίας), και για το νευρικό σύστημα και το σπασμό των αγγείων. Επίσης σε διάφορα στάδια της ζωής όπως στην περίπτωση των εγκύων ή σε εμμηνοπαυσιακές γυναίκες για αντιμετώπιση των συμπτωμάτων νευρικότητας, μελαγχολίας, οστεοπόρωσης κ.α.  

Απαιτήσεις σε μαγνήσιο

Το RDA (προτεινόμενη ημερήσια πρόσληψη) της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τον γενικό πληθυσμό έχει τεθεί σε 300 mg / ημέρα. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγεία οι απαιτήσεις κυμαίνονται από 50 ως 400 mg την ημέρα για την βρεφική ως την ενήλικη ζωή. Οι απαιτήσεις κατά την περίοδο της εγκυμοσύνης αυξάνονται και κατά το 2ο και 3ο τρίμηνο φτάνει στα 45 mg επιπλέον λόγω του μωρού που αναπτύσσεται ενώ για το θηλασμό επιπλέον 65 mg.  

Υπερβολικές δόσεις μαγνησίου

Το κύριο σύμπτωμα υπερβολικής δόσης του μαγνησίου μέσω ενός συμπληρώματος του είναι η διάρροια. Ακόμη μπορεί να παρατηρηθεί δυσκολία στην αναπνοή, μείωση στην αρτηριακή πίεση ή μείωση των αντανακλαστικών.

Μέτρηση του μαγνησίου στο ανθρώπινο σώμα

Το μαγνήσιο επειδή βρίσκεται κατά ένα μικρό μόνο ποσοστό στο αίμα (περίπου 1%) και κυρίως στο πλάσμα, δε θεωρείται τόσο ακριβής η μέτρηση του μέσω του αίματος και πολλές φορές δεν είναι εμφανής η έλλειψη του. Είναι σημαντικό να πούμε όμως ότι επειδή το μαγνήσιο είναι μέσα στα ερυθροκύτταρα και όχι στον ορό του πλάσματος, η μέτρηση των επιπέδων μαγνησίου πρέπει να γίνεται στο εσωτερικό των ερυθρών κυττάρων του αίματος και όχι απλά στο αίμα.

Γράφει: Βασίλης Μανιάτης, Δρ Ακτινολογίας Πανεπιστημίου Αθηνών, Δ/ντής Ιατρικών Απεικονίσεων ΙΑΣΩ General

Τα τελευταία χρόνια με την ευρεία χρήση πολυτομικών αξονικών τομογράφων, η αξονική κολονογραφία (εικονική κολονοσκόπηση) κερδίζει διαρκώς έδαφος στο διαγνωστικό έλεγχο του παχέος εντέρου.

Η αξονική κολονογραφία χρησιμοποιείται κυρίως ως συμπληρωματική μέθοδος ως προς την κλασική (οπτική) κολονοσκόπηση και συνηθέστερα σε ασθενείς που αδυνατούν ή δεν επιθυμούν να υποβληθούν στην κλασική κολονοσκόπηση ή όταν η εξέτασή τους με τη μέθοδο αυτή δεν είναι πλήρης για διάφορους λόγους.

Πρόσφατες μελέτες από μεγάλα κέντρα του εξωτερικού επιβεβαιώνουν τη διαγνωστική αξία της αξονικής κολονογραφίας.

Οι μελέτες ACRIN και MUNICH πραγματοποιήθηκαν σε ασυμπτωματικούς ασθενείς με μέσο κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου του παχέος εντέρου, η μελέτη IMPACT πραγματοποιήθηκε στην Ιταλία και αφορούσε ασθενείς με αυξημένο κίνδυνο εμφανίσεως καρκίνου παχέος εντέρου (ασυμπτωματικοί ασθενείς με οικογενειακό ιστορικό καρκίνου παχέος εντέρου και ασθενείς με θετικό test παρουσίας αίματος στα κόπρανα), ενώ η μελέτη SIGGAR που πραγματοποιήθηκε στη Μ. Βρετανία αφορούσε συμπτωματικούς ασθενείς με πιθανή διάγνωση καρκίνου παχέος εντέρου.

Όλες οι μελέτες αναφέρουν ευαισθησία μεγαλύτερη του 90% στη διάγνωση πολυπόδων μεγέθους μεγαλύτερου των 10 mm και ευαισθησία μεγαλύτερη του 78% για διάγνωση πολυπόδων μεγαλυτέρων των 6 mm. Το μέγεθος των 10 mm για πολύποδα παχέος εντέρου είναι κρίσιμο, καθώς πάνω από αυτό το μέγεθος η πιθανότητα κακοήθους εξαλλαγής αυξάνει σημαντικά, ενώ η πιθανότητα κακοήθειας σε πολύποδες μικρότερου του 1 cm είναι εξαιρετικά μικρή. Επίσης οι μελέτες αυτές ανέφεραν ότι και η ειδικότητα της αξονικής κολονογραφίας είναι εξαιρετικά υψηλή (μεγαλύτερη του 85% ανεξάρτητα από το μέγεθος των πολυπόδων). Στη μελέτη SIGGAR η διάγνωση καρκίνου παχέος εντέρου με την αξονική κολονογραφία υπερτερούσε του βαριούχου υποκλυσμού και θεωρείται συγκρίσιμη με αυτή της κλασικής κολονοσκόπησης.

Η αξονική κολονογραφία είναι γενικώς αποδεκτή ως μία εξέταση για τον έλεγχο του παχέος εντέρου όταν η κολονοσκόπηση είναι ανεπιτυχής ή ατελής. Λόγοι που μπορεί να έχουν ως αποτέλεσμα ανεπιτυχή ή ατελή κολονοσκόπηση είναι α) παχύ έντερο με εξαιρετικά μεγάλο μήκος και πολλές περιελίξεις, β) όταν ο/η ο ασθενής δεν μπορεί να ανεχθεί την εξέταση, γ) σπασμός του παχέος εντέρου, δ) στενώσεις φλεγμονώδους ή νεοπλασματικής αιτιολογίας, ε) διαγνωσμένος καρκίνος παχέος εντέρου, ο οποίος όμως αποφράσσει τον αυλό του οργάνου και δεν είναι δυνατός ο έλεγχός του κεντρικότερα.

Σε ηλικιωμένους

Χρησιμοποιείται επίσης για τη διάγνωση καρκίνου παχέος εντέρου σε ηλικιωμένους ασθενείς, ασθενείς σε κακή γενική κατάσταση ή ασθενείς που βρίσκονται επί μακρόν διάστημα κλινήρεις, προκειμένου να αποφευχθεί η καταστολή τους για την πραγματοποίηση κλασικής κολονοσκόπησης. Οι ασθενείς αυτοί αποτελούν μια ομάδα για την οποία ενδείκνυται απόλυτα η αξονική κολονοσκόπηση.

Η χρήση της αξονικής κολονογραφίας σε ασθενείς που παρακολουθούνται έπειτα από επέμβαση για καρκίνο παχέος εντέρου ή μετά από πολυπεκτομή δεν έχει πλήρως διερευνηθεί.

Η κύρια ένδειξη πραγματοποίησης της αξονικής κολονογραφίας παραμένει ο προληπτικός έλεγχος (screening) για διάγνωση καρκίνου παχέος εντέρου. Από τριετίας (Μάρτιος 2008) η αξονική κολονογραφία περιλαμβάνεται στις μεθόδους προληπτικού ελέγχου (screening test) για διάγνωση καρκίνου του παχέος εντέρου σε ασθενείς χωρίς επιβαρημένο ατομικό ή οικογενειακό ιστορικό για τη νόσο, με συμφωνία της Αμερικανικής Ογκολογικής Εταιρείας και του Αμερικανικού Κολεγίου Ακτινολογίας. Η εξέταση αυτή μπορεί να αντικαταστήσει τη σιγμοειδοσκόπηση, το βαριούχο υποκλυσμό και την κλασική κολονοσκόπηση και συνιστάται να επαναλαμβάνεται κάθε 5 χρόνια.

Η αξονική κολονογραφία έχει πληθώρα πλεονεκτημάτων στην πραγματοποιήσή της όπως η υψηλή της ακρίβεια, ο έλεγχος όλου του παχέος εντέρου σε όλους τους ασθενείς, η μη επεμβατικότητά της, η ασφάλειά της, η ανοχή από τους ασθενείς, η διάγνωση παθολογικών ευρημάτων στην κοιλιά εκτός του παχέος εντέρου και το χαμηλότερο σε σύγκριση με τις άλλες εξετάσεις κόστος της. Το κύριο μειονέκτημά της είναι η έκθεση των ασθενών σε ιονίζουσα ακτινοβολία. Εντούτοις το γεγονός αυτό δεν συνιστά πραγματικό μειονέκτημα καθώς πλέον εφαρμόζονται (όπως και στο τμήμα μας) πρωτόκολλα εξετάσεως χαμηλής δόσης με αποτέλεσμα η δόση ακτινοβολίας που λαμβάνει ο/η ασθενής κατά τη διάρκεια αξονικής κολονογραφίας να μην υπερβαίνει την ετήσια έκθεσή του σε ακτινοβολία από το περιβάλλον.

Εαν η κλασική κολονοσκόπηση είναι ατελής

Η αξονική κολονοσκόπηση είναι επίσης μια ακριβέστατη μέθοδος για την εκτίμηση της έκτασης και της βαρύτητας εκκολπωματώσεως, μια κατάσταση που προδιαθέτει σε συχνές φλεγμονές του παχέος εντέρου (οξεία εκκολπωματίτιδα). Στις περιπτώσεις αυτές η αξονική κολονογραφία μπορεί να αντικαταστήσει πλήρως το βαριούχο υποκλυσμό και έχει αποδειχθεί εξαιρετικά χρήσιμη όταν η κλασική κολονοσκόπηση είναι ατελής.

Πηγή: Ελευθεροτυπία

Ο καρκίνος του παχέος εντέρου αποτελεί την τρίτη αιτία διεθνώς, θανάτων από κακοήθη νόσο. Ο λόγος είναι ότι οι πολύποδες του εντέρου είναι πολύ συχνό φαινόµενο όσο αυξάνεται η ηλικία, συγκεκριµένα οι µισοί άνθρωποι θα έχουν κάποιο πολύποδα στην ηλικία των 70 ετών. Στο κείµενο που ακολουθεί θα αναφερθώ στα «µυστικά» της χειρουργικής του εντέρου, τα οποία αν και αναγράφονται και διευκρινίζονται σε όλα τα σύγχρονα ξενόγλωσσα συγγράµµατα εντούτοις παραµένουν άγνωστα για τους περισσότερους ασθενείς.

Γενικά

Το παχύ έντερο (κόλον) αποτελεί το τελικό τµήµα του πεπτικού συστήµατος και είναι υπεύθυνο για την απορρόφηση κάποιων ουσιών αλλά κυρίως του νερού και ηλεκτρολυτών. Σε αυτό γίνεται ο σχηµατισµός των κοπράνων και η αποβολή τους. Το µήκος του παχέος εντέρου είναι 1,5 µέτρο, τα τελευταία 15 εκατοστά αποτελούν το ορθό τον αποθηκευτικό χώρο του εντέρου. Το ορθό έχει χωρητικότητα 0,6-1,2 λίτρα και ο κύριος ρόλος του είναι η αφόδευση.

Οι πολύποδες του παχέος εντέρου και του ορθού

Οι πολύποδες του παχέος εντέρου είναι συχνό φαινόµενο ιδίως όσο αυξάνεται η ηλικία και αποτελούν το καλόηθες σταδιο πριν την δηµιουργια του καρκινου. Ενας στους τρεις (33% του πληθυσµού) µετά τα 50 έχ ει κάποιο πολύποδα και αυτό αυξάνεται σε 50% στην ηλικία των 70.

Είναι πλέον γνωστό ότι από τους πολύποδες αυτούς κάποιος θα εξελιχθεί σε κακοήθεια, όµως η διαδικασία είναι αρκετά βραδεία ώστε να προλαβαίνουµε µε την κολονοσκόπηση να τους ανακαλύπτουµε εγκαίρως και να τους αφαιρούµε. Υπολογίζεται ότι χρειάζονται 5-10 έτη για να εξελιχθεί ο πολύποδας σε καρκίνο οπότε ξεκινώντας την κολονοσκόπηση στην ηλικία των 45-50 ετών και επαναλαµβάνοντας ανά 5 έτη (όταν είναι φυσιολογική), προλαµβάνουµε τη νόσο και αποφεύγουµε την επέµβαση.

Το µέγεθος του πολύποδα, η µορφολογία και η σύσταση του επηρεάζουν την πιθανότητα ύπαρξης ή ανάπτυξης κακοήθειας. Γενικά πολύποδες µικρότεροι από 1 εκατοστό σπάνια κρύβουν κακοήθεια (1,5%), ενώ πάνω από 2 εκ το ποσοστό κακοήθειας είναι σχεδόν 50%. Όταν κατά την κολονοσκόπηση ανευρίσκεται πολύποδας αυτός θα πρέπει να αφαιρείται ριζικά εάν είναι δυνατό από τον γαστρεντερολόγο και να αποστέλλεται για βιοψία.

Εφόσον δεν υπάρχει κακοήθεια στη βιοψία και η αφαίρεση είναι ολική δεν χρειάζεται περαιτέρω θεραπεία. Στην περίπτωση κακοήθειας συνιστάται παραποµπή για χειρουργική αντιµετώπιση και συχνά χρειάζεται ο γαστρεντερολόγος να σηµειώσει µε ειδική χρωστική το σηµείο που βρισκόταν ο πολύποδας ώστε να µπορεί να το εντοπίσει ο χειρουργός κατά την επέµβαση. Πρέπει πάντα να γίνεται προσπάθεια να αφαιρείται ακέραιος ο πολύποδας και όχι σε κοµµάτια. Γενικά ο γαστρεντερολόγος µπορεί να αφαιρέσει την µεγάλη πλειοψηφία των µικρών πολυπόδων και µόνο λίγες περιπτώσεις καταλήγουν στον χειρουργό είτε διότι δεν µπορεί να αφαιρεθεί ενδοσκοπικά (µεγάλο µέγεθος, δύσκολη θέση ή άλλοι τεχνικοί λόγοι) είτε γιατί στην βιοψία υπάρχει κακοήθεια ή υψηλόβαθµη δυσπλασία.

Καρκίνος παχέος εντέρου και ορθού

Αποτελεί την τρίτη συχνότερη κακοήθη νόσο τόσο στους άντρες (µετά τον πνεύµονα και τον προστάτη) όσο και στις γυναίκες (πνεύµονας, µαστός). Η συνήθης ηλικία εµφάνισης του µε εξαίρεση τις κληρονοµικές µορφές είναι µετά το 50 έτος και γι' αυτό συστήνεται η διενέργεια κολονοσκόπησης στην ηλικία αυτή και εάν είναι φυσιολογική ανα 5 έτη στη συνέχεια. Με την κολονοσκόπηση µπορούµε να ανακαλύψουµε πολύποδες στο έντερο και να τους αφαιρέσουµε έγκαιρα πριν εξελιχθούν σε κακοήθεις. Τα µισά περιστατικά καρκίνου του παχέος εντέρου εντοπίζονται στο ορθό και το σιγµοειδές καθώς εκ εί έχουµε την µεγαλύτερη παραµονή των τοξικών απόβλητων του οργανισµού. Η εξέλιξη ενός πολύποδα σε καρκίνο χρειάζεται µεγάλο χρονικό διάστηµα (από 5-10 έτη) και αυτό το χαρακτηριστικό είναι που µας δίνει το πλεονέκτηµα της έγκαιρης διάγνωσης µε κολονοσκόπηση ανα πενταετία.

Ο καρκίνος του παχέος εντέρου έχει καλή πρόγνωση αν αντιµετωπιστεί έγκαιρα και σωστά και µπορούµε να πετύχουµε πολύ υψηλά ποσοστά ίασης στα αρχικά στάδια. Το σηµαντικότερο θεραπευτικό βήµα στην όλη θεραπεία είναι η ριζική και σωστή χειρουργική αντιµετώπιση.

Τα «µυστικά» της χειρουργικής του παχέος εντέρου

Θα αναφερθώ χωριστά στο παχύ έντερο από το ορθό διότι υπάρχουν κάποιες σηµαντικές διαφορές καθώς το ορθό γειτονεύει µε τον σφιγκτήρα του πρωκτού που είναι πολύ σηµαντικός στον έλεγχο των κενώσεων. Το κόλον (παχύ έντερο) βρίσκεται µέσα στην κοιλιακή χώρα και κρέµεται από µια «µεµβράνη» λίπους το µεσόκολο. Το µεσόκολο περιέχει το λίπος, τα αγγεία (αρτηρίες, φλέβες) και τους λεµφαδένες. Οι λεµφαδένες είναι αδένες µεγέθους λίγων χιλιοστών υπεύθυνοι για την άµυνα του οργανισµού και αποτελούν την πρώτη θέση εντόπισης των µεταστάσεων. Είναι επίσης σηµαντικό να γνωρίζουµε ότι το κόλον χωρίζεται σε τµήµατα και κάθε ένα από αυτά έχει αντίστοιχη περιοχή στο µεσόκολο. Τα τµήµατα του παχέος εντέρου είναι το ανιόν (δεξιό) κόλον, εγκάρσιο, κατιόν (αριστερό) και σιγµοειδές κόλον. Ποια είναι όµως η σηµασία της ανατοµίας αυτής στη χειρουργική του καρκίνου;

Όπως είναι λογικό, θα πρέπει όταν αφαιρούµε ένα τµήµα εντέρου που πάσχει από όγκο να µην αρκούµαστε µόνο στην τοπική εκτοµή αυτού δηλαδή αφαίρεση µόνο µικρού τµήµατος εντέρου εκατέρωθεν του όγκου.

Πρέπει να αφαιρείται όλο το τµήµα του εντέρου (µε βάση την κατανοµή που προανέφερα) και όλο το αντίστοιχο τµήµα του µεσόκολου, διότι εκεί περιέχονται οι λεµφαδένες µε τις µεταστάσεις. Πώς ό µως γνωρίζει κανείς ότι έχει γίνει πράγµατι µια σωστά ογκολογική επέµβαση µε βάση τους κανόνες της χειρουργικής ογκολογίας;

Η απάντηση βρίσκεται στη βιοψία του αφαιρεθέντος εντέρου που πρέπει να πληροί κάποιους βασικούς κανόνες:

Με αυτά τα κριτήρια µπορούµε να εκτιµήσουµε την επάρκεια της επέµβασης. Η ορθή ογκολογικά επέµβαση είναι που θα εξασφαλίσει τη µέγιστη δυνατή επιβίωση στον ασθενή. Οι υπόλοιπες θεραπείες (χηµειοθεραπεία, ακτινοθεραπεία) αν και σηµαντικές δεν µπορούν να διορθώσουν µια ανεπαρκή ογκολογικά εγχείρηση αλλά ούτε να επιτύχουν τα οφέλη της σωστής ογκολογικά επέµβασης.

Τα «µυστικά» της χειρουργικής του ορθού

Το ορθό όντας το τελικό άκρο του παχέος εντέρου και λόγω της ανατοµικής του θέσης επιβάλει διαφορετικούς κανόνες στην αντιµετώπιση των όγκων που το προσβάλλουν. Τα ιδιαίτερα σηµαντικά χαρακτηριστικά του ορθού είναι τα ακόλουθα:

Για όλους τους παραπάνω λόγους η αφαίρεση ενός όγκου στο ορθό είναι τόσο δυσχερέστερη όσοα υτός πλησιάζει στον σφιγκτήρα. Η «λύση» σε αυτό το πρόβληµα δόθηκε αρχικά µε την επέµβαση της κοιλιοπερινεϊκής εκτοµής όπου ο χειρουργός αφού φτάσει όσο χαµηλά µπορεί από την κοιλιακή τοµή πηγαίνει και αφαιρεί το υπόλοιπο έντερο µαζί µε το σφιγκτήρα από τον πρωκτό.

Ευνόητο είναι ότι εφόσον αφαιρείται ο σφιγκτήρας δηµιουργείται µια µόνιµη παρά φύση έδρα για να αποβάλλονται τα κόπρανα.

Αυτή η περίπτωση που ο όγκος βρίσκεται κοντά στον σφιγκτήρα (απόσταση µικρότερη από 5 εκ) αποτελεί τη µεγάλη διαµάχη των τελευταίων ετών µεταξύ χειρουργών µε ή χωρίς εξειδίκευση στη χειρουργική του εντέρου.

Υπάρχει µια ο µάδα εξειδικευµένων χειρουργών που µπορεί να χειρουργήσει όγκους κοντά στο σφιγκτήρα χωρίς να τον αφαιρέσει και ο ασθενής διατηρεί τη φυσιολογική του λειτουργία (αποφεύγει τη µόνιµη παρά φύση).

Η επέµβαση αυτή εκτελείται από λίγους ειδικούς χειρουργούς και ονοµάζεται «πολύ χαµηλή προσθία εκτοµή», µπορεί δε να γίνει ακόµα και σε όγκους 1-2 εκ από το σφιγκτήρα.

Ο µεγάλος «µύθος» ότι ο ασθενής µε καρκίνο του ορθού καταλήγει µε µόνιµη παρά φύση έδρα πλέον έχει καταρριφθεί και αυτό είναι πολύ σηµαντικό να το γνωρίζουν οι ασθενείς. Μόνο όταν προσβάλλεται ο σφιγκτήρας επιβάλλεται η αφαίρεση του. Διαφορετικά ακόµα και το 1 εκ απόσταση του όγκου από το σφιγκτήρα µπορεί να είναι αρκετό στο ορθό για να γίνει µια σωστή ογκολογικά επέµβαση. Να διευκρινίσω ότι τα 1-2 εκ (απόσταση από τον όγκο) στο ορθό είναι επαρκής απόσταση όπως έχουν αποδείξει πολλές πρόσφατες µελέτες ενώ στο παχύ έντερο προτιµάται µια απόσταση ασφαλείας 5 εκατοστών.

Η σύγχρονη λοιπόν τάση διεθνώς είναι η µείωση του αριθµού των επεµβάσεων αφαίρεσης του σφιγκτήρα, οι οποίες πλέον γίνονται µόνο όταν προσβάλλεται και αυτός από τον όγκο ή αν υπάρχει σοβαρό πρόβληµα ακράτειας οπότε σε αυτές τις περιπτώσεις γίνεται κοιλιοπερινεϊκή εκτοµή και µόνιµη κολοστοµία.

Όλα τα παραπάνω µε πολύ περισσότερες λεπτοµέρειες για την θεραπεία του καρκίνου του εντέρου περιγράφονται στις οδηγίες (guidelines) που εκδίδονται από µεγάλους διεθνείς ογκολογικούς οργανισµούς του εξωτερικού. Ένας από αυτούς είναι το Αµερικάνικο NCCN www.nccn.org που εκδίδει οδηγίες για κάθε µορφή καρκίνου οι οποίες ανανεώνονται ετησίως µε ό,τι καινούριο προκύπτει από τις έρευνες.

Συµπεράσµατα

Πολύποδες

Καρκίνος παχέος εντέρου

Καρκίνος ορθού

Οι ασθενείς σήµερα έχουν περισσότερες θεραπευτικές επιλογές από ό,τι στο παρελθόν, θα πρέπει όµως να ενηµερώνονται και να αναζητούν εξειδικευµένη ιατρική αντιµετώπιση.

Ταλαιπωρήστε από ακράτεια η έντονη δυσκοιλιότητα;  Σίγουρα δεν είστε μόνος, αφού σήμερα περίπου 53 εκατομμύρια Ευρωπαίοι πολίτες αντιμετωπίζουν παρόμοια προβλήματα.
Όπως η δυσκοιλιότητα έτσι και η ακράτεια κοπράνων μπορεί να γίνει πολύ ενοχλητική και "ταπεινωτική" στην καθημερινότητα σας. Μπορεί να δημιουργήσει πολύ δύσκολες καταστάσεις με αρνητικό αντίκτυπο στον τρόπο ζωής σας, με δυσμενή επίδραση στην σωματική και ψυχική υγεία σας γενικότερα (κατάθλιψη, απώλεια εμπιστοσύνης και αυτοεκτίμησης αλλά και μείωση δραστηριοτήτων, παρεμβολή στην εργασία κλπ).

Εδώ, λοιπόν, έρχεται να παρέμβει μια νέα μέθοδος αντιμετώπισης των προβλημάτων αυτών, η θεραπεία Interstim, με την νευρική διέγερση κλάδων του ιερού νεύρου (νευροδιέγερση).  Με εφαρμογή σε ουρολογικές παθήσεις από ετών και με πολλούς ασθενείς που αντιμετωπίσθηκαν επιτυχώς στην Ευρώπη τα τελευταία χρόνια, η νέα αυτή τεχνική έρχεται πια και στη χώρα μας.

Η τεχνική αυτή περιλαμβάνει την χρήση ενός νευροδιεγέρτη που αποτελεί ουσιαστικά ένα "βηματοδότη" του εντέρου, ο οποίος βοηθά να αποκατασταθεί η φυσιολογική δραστηριότητα του πεπτικού συστήματος των ασθενών, προκειμένου να αφοδεύουν κανονικά.

Με την τεχνική αυτή εμφυτεύεται μια μικρή συσκευή κάτω από το δέρμα (νευροδιεγέρτης), λίγο πιο πάνω από το επίπεδο του κόκκυγα, και στέλνει ήπιους ηλεκτρικούς παλμούς σε ένα συγκεκριμένο νεύρο μέσω ενός ηλεκτροδίου.

Με τον τρόπο αυτό αποκαθίσταται η επικοινωνία των ιερών νεύρων, τα οποία ελέγχουν την λειτουργία ούρησης και αφόδευσης, με τον εγκέφαλο. Η παρέμβαση αυτή στην επικοινωνία των νεύρων με τον εγκέφαλο ονομάζεται νευροτροποποίηση.

Η εφαρμογή αυτής της τεχνικής αποτελείται από δυο φάσεις. Αρχικά στην φάση της δοκιμής που διαρκεί περίπου 3 εβδομάδες, τοποθετείται ένα ηλεκτρόδιο στον ασθενή, με τοπική αναισθησία, και διεγείρονται τα νεύρα της περιοχής. Αν η δοκιμαστική περίοδος αποδειχτεί επιτυχής, ακολουθεί η δεύτερη φάση της τοποθέτησης του μόνιμου εμφυτεύματος (νευροδιεγέρτης), με τοπική αναισθησία και με την βοήθεια ειδικού προγραμματιστή. Ο ασθενής έχει για τα επόμενα χρόνια και μέχρι να αδειάσει η  μπαταρία  μια μικρή ηλεκτρονική συσκευή σαν κινητό sns-icon-pt-progτηλέφωνο η PDA, το οποίο επικοινωνεί απευθείας με τον νευροδιεγέρτη για να ρυθμίσει την ένταση της ηλεκτρικής διέγερσης ή να τον κλείσει/ανοίξει.

 Το  Interstim  (ο νευροδιεγέρτης-"βηματοδότης") μπορεί να λειτουργεί συνέχεια αλλά και διακοπτόμενα κατόπιν ρύθμισης για εξοικονόμηση μπαταρίας.

μπαταρία	Interstim

Μην σας φοβίζει η ιδέα των συνεχών ηλεκτρικών ερεθισμάτων καθώς το σώμα μας είναι γεμάτο από κύτταρα που συμπεριφέρονται ως μίνι-μπαταρίες με παροχή ηλεκτρικής ενέργειας. Στην πραγματικότητα η ιδία η ζωή ορίζεται ως η παρουσία ηλεκτρικής δραστηριότητας στον εγκέφαλο.

Η θεραπεία Interstim είναι ασφαλής, εντελώς αναστρέψιμη και μπορεί να απενεργοποιηθεί οποιαδήποτε στιγμή.  Δεν υπάρχει κανένας περιορισμός των δραστηριοτήτων σας εκτός από κάποιες προφυλάξεις που πρέπει να λαμβάνονται σε συγκεκριμένες και ειδικές περιπτώσεις (ανάλογες των επί πολλά χρόνια εφαρμοζόμενων στους βηματοδότες της
καρδιάς).

Με την στενή παρακολούθηση του γιατρού σας, την τεχνική υποστήριξη της εταιρείας, η οποία κατασκευάζει το Interstim έχοντας αποκτήσει μεγάλη τεχνογνωσία από την κατασκευή των βηματοδοτών, αλλά και με την ενεργό βοήθεια και επικοινωνία σας, κάθε πιθανό πρόβλημα μπορεί να αντιμετωπιστεί. Μπορείτε πολύ σύντομα να επανέλθετε σε ένα επίπεδο καθημερινής ζωής, με λιγότερα προβλήματα από ότι πριν την ένταξη σας στο πρόγραμμα τοποθέτησης νευροδιεγέρτη για την αντιμετώπιση των προβλημάτων του εντέρου σας.

Το πεπτικό σύστημα δηλαδή ο οισοφάγος, το στομάχι, το λεπτό και το παχύ έντερο, το συκώτι, τα χοληφόρα και το πάγκρεας είναι ένα μεγάλο σύστημα και τα συμπτώματα που μπορεί να εκδηλωθούν πάρα πολλά και ποικίλα.

Το πιο συνηθισμένο σύμπτωμα είναι ο πόνος. Αναλόγως του οργάνου που πάσχει εντοπίζεται και σε διαφορετικό σημείο, χωρίς όμως να έχει απόλυτη ταύτιση με το όργανο που πάσχει. Πολύς κόσμος έχει πόνους στην κοιλιά στα πλαίσια ευερέθιστου εντέρου οι οποίοι δεν είναι ανησυχητικοί. Όταν όμως ό πόνος είναι συνεχόμενος, μας εμποδίζει να κινηθούμε, επηρεάζεται από την τροφή είτε ελαττώνεται σε ένταση είτε αυξάνεται, συνοδεύεται από πυρετό, ανορεξία, εμετούς, αν χτυπάει στην πλάτη ή τον ώμο τότε θα πρέπει να επισκεφθούμε επειγόντως τον γιατρό μας.

Άλλο σύμπτωμα είναι η δυσπεψία. Φούσκωμα, πρήξιμο της κοιλιάς, δυσκολία στην χώνεψη της τροφής είναι πολύ συνηθισμένα. Όλοι κάποια στιγμή στη ζωή μας τα έχουμε νοιώσει αυτά. Αν είναι παροδικά τα συμπτώματα δεν ανησυχούμε. Αν όμως γίνονται μόνιμα και επιδεινώνονται τότε πρέπει να γίνει έλεγχος.

Οι καούρες και οι ξινίλες είναι επίσης συνηθισμένες. Αυτό υποδηλώνει γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση και τα συμπτώματα χειροτερεύουν με μεγάλα γεύματα, όταν γίνεται λήψη αλκοόλ, λιπαρών γευμάτων, όταν υπάρχει παχυσαρκία κτλ. Όταν τα συμπτώματα αυτά είναι συχνά, ή όταν υπάρχει και πόνος τότε χρειάζεται έλεγχος.

Η αιμορραγία από το πεπτικό μπορεί να εκδηλωθεί με παρουσία κόκκινου αίματος στα κόπρανα, ή πιο σκούρου χρώματος όπως βυσσινί ή μαύρο. Αυτό είναι σοβαρό σύμπτωμα και χρειάζεται άμεσα νοσηλεία. Οι αιμορραγίες από το στομάχι συνήθως είναι πιο σοβαρές και πιο επικίνδυνες από του εντέρου και συχνά δε συνοδεύονται από άλλα συμπτώματα, εκτός από ατονία.

Οι εμετοί είναι σημαντικό σύμπτωμα που όμως μπορεί να εμφανιστεί σε πάρα πολλές παθήσεις εκτός πεπτικού συστήματος και που συνήθως όταν επιμένουν.

Η ανορεξία και η αναιμία είναι επίσης σοβαρά συμπτώματα που πρέπει να μας οδηγήσουν άμεσα στο γιατρό.

Υπάρχουν πολλά άλλα συμπτώματα που σχετίζονται με το πεπτικό. Οποιαδήποτε και αν είναι η αιτία τους, ένα πράγμα πρέπει να θυμόμαστε: Η έγκαιρη διάγνωση σώζει ζωές.

Τα ενοχλήματα από το πεπτικό είναι πολύ συνηθισμένα και όλοι μας τα έχουμε νιώσει πολλές φορές στη ζωή μας. Είναι πολύ μεγάλο το φάσμα των συμπτωμάτων, αλλά συχνότερα παρατηρούνται καούρες, ρεψίματα, φουσκώματα, ξινίλες, πόνος, εμετός, διάρροια, δυσκοιλιότητα και αιμορραγία. Άλλοτε είναι χρόνια, και άλλοτε εμφανίζονται οξέως. Το γαστρεντερικό σύστημα είναι στενά συνδεδεμένο με την ψυχική μας κατάσταση και συχνά υπάρχει η τάση να αποδίδονται πολλά συμπτώματα σε άγχος ή κατάθλιψη. Υπάρχουν όμως κάποιες βασικές και απλές εξετάσεις που μας διευκολύνουν να δούμε αν υπάρχει κάποια παθολογία.

Ιστορικό

Το Α και το Ω στην ιατρική είναι η λήψη ενός καλού ιστορικού από το γιατρό. Αυτό τι σημαίνει; Σημαίνει πως πριν προχωρήσει κανείς σε πολλές εξετάσεις θα πρέπει να επισκεφθεί ειδικό και να του πει όλα τα συμπτώματα, και να απαντήσει σε ερωτήσεις σχετικές με την πάθησή του, το ατομικό ιστορικό, το οικογενειακό ιστορικό, συνήθειες, τρόπο ζωής κτλ. Στην πλειοψηφία των περιπτώσεων μπορεί η διάγνωση να μπει με ένα καλό ιστορικό.

Αιματολογικός έλεγχος

Όπως και στα περισσότερα προβλήματα υγείας, οι εξετάσεις αίματος είναι απαραίτητες. Με μια απλή αιμοληψία που κρατάει λίγα δευτερόλεπτα μπορεί να διαπιστωθεί αν υπάρχει κάποιο σοβαρό πρόβλημα και να κατευθυνθεί ο έλεγχος προς συγκεκριμένες εξετάσεις. Τις περισσότερες φορές, οι ασθενείς με χρόνια γαστρεντερικά ενοχλήματα δεν παρουσιάζουν ιδιαίτερα ευρήματα στις εξετάσεις τους που να σχετίζονται με τα ενοχλήματά τους.

Εξέταση κοπράνων

Σε ένα αποστειρωμένο ποτηράκι που το προμηθευόμαστε από το φαρμακείο, βάζουμε ένα μικρό δείγμα κοπράνων. Τα κόπρανα πρέπει να πηγαίνουν αμέσως στο εργαστήριο αν πρόκειται για καλλιέργεια, γιατί η καθυστέρησή τους αλλοιώνει το αποτέλεσμα. Είναι εξέταση που γίνεται κυρίως όταν κάποιος έχει διάρροιες και όταν έχει αναιμία για να δούμε αν υπάρχει αίμα στα κόπρανα

Υπέρηχος άνω και κάτω κοιλίας

Είναι μια πολύ απλή και ανώδυνη εξέταση που γίνεται με το ασθενή ξύπνιο. Ο γιατρός τοποθετεί gel στο δέρμα για να μη παρεμβαίνει αέρας και ακουμπάει την κεφαλή του υπερήχου στην κοιλιά. Με τον υπέρηχο μπορούμε να δούμε όλα τα συμπαγή όργανα, δηλαδή το συκώτι, πάγκρεας, χοληδόχο κύστη και χοληδόχο πόρο, σπλήνα, νεφρά, ουρητήρες, ουροδόχο κύστη, προστάτη, μήτρα, σάλπιγγες και ωοθήκες. Δεν μπορεί να δει όργανα που έχουν αέρα μέσα όπως είναι το έντερο και το στομάχι. Με τον υπέρηχο φαίνονται κύστεις, πέτρες, όγκοι, και αιμαγγειώματα στα συμπαγή όργανα, το μέγεθος της αορτής καθώς και παρακολουθείται η πορεία της εγκυμοσύνης.
Είναι βασική εξέταση όταν κάποιος παραπονιέται για πόνους στην κοιλιά.

Αξονική και Μαγνητική Τομογραφία

Είναι εξετάσεις απλές και ανώδυνες και γρήγορες που γίνονται με το ασθενή ξύπνιο. Ο εξεταζόμενος ξαπλώνει σε ένα κρεβάτι, το οποίο μετακινείται προς την κεφαλή του αξονικού τομογράφου. Μπορεί να χρειαστεί να χορηγηθεί ενδοφλέβιο σκιαγραφικό. Την ώρα της εξέτασης ο ασθενής πρέπει να μείνει εντελώς ακίνητος. Στη μαγνητική τομογραφία ο ασθενής πρέπει να αφαιρέσει όλα τα μεταλλικά αντικείμενα. Αν πάσχει από κλειστοφοβία μπορεί να λάβει ένα ήπιο ηρεμιστικό πριν την εξέταση.
Οι εξετάσεις αυτές είναι πιο ειδικές, και μπορούν να δουν όλα τα όργανα της κοιλιάς όπως και ο υπέρηχος αλλά με μεγαλύτερη λεπτομέρεια και αντικειμενικότητα. Το στομάχι και το έντερο φαίνονται μόνο αν υπάρχει σοβαρή βλάβη. Μικρές βλάβες όπως έλκη, πολύποδες, γαστρίτιδα, κολίτιδα δεν φαίνονται σε αυτές τις εξετάσεις.
Η αξονική τομογραφία έχει ακτινοβολία, η μαγνητική όχι.

Γαστροσκόπηση

Απλή και γρήγορη εξέταση που βλέπει τον οισοφάγο, το στομάχι και την αρχή του λεπτού εντέρου. Πολλοί κάνουν την εξέταση ξύπνιοι. Ο ασθενής είναι ξαπλωμένος στο αριστερό πλάγιο και τοποθετείται στο στόμα ένα επιστόμιο. Είναι ανώδυνη, αλλά δυσκολεύει όσους έχουν έντονα αντανακλαστικά και γι αυτό και συνήθως γίνεται με μέθη, δηλαδή χορηγείται ενδοφλέβια ένα φάρμακο που χαλαρώνει τον εξεταζόμενο, και μπορεί και να κοιμηθεί ώστε να γίνει πιο καλή η εξέταση. Η μέθη είναι ασφαλής. Στη συνέχεια ο γιατρός εισάγει ένα μακρύ εύκαμπτο σωλήνα, το γαστροσκόπιο στο στόμα και το προωθεί μέχρι την αρχή του λεπτού εντέρου. Η εξέταση διαρκεί λίγα λεπτά και κατά τη διάρκεια της μπορούν να ληφθούν βιοψίες.
Με τη γαστροσκόπηση βλέπουμε αν υπάρχει γαστρίτιδα, έλκη, κιρσοί στον οισοφάγο, οισοφαγίτιδα, πολύποδες, όγκοι, ξένα σώματα, αγγιοδυσπλασίες κτλ.

Κολονοσκόπηση

Είναι μια εξέταση που θέλει προετοιμασία με καθαρτικά την προηγούμενη μέρα για να μπορεί ο γιατρός να δει όλο το έντερο καλά. Ο ασθενής ξαπλώνει στην αριστερή του πλευρά πάνω στο εξεταστικό κρεβάτι και χορηγείται μέθη δηλαδή όπως και στη γαστροσκόπηση, λαμβάνει ενδοφλέβια ένα φάρμακο για να γίνει ανώδυνα η εξέταση. Στη συνέχεια ο γιατρός εισάγει ένα μακρύ εύκαμπτο σωλήνα, το κολονοσκόπιο στον πρωκτό. Σιγά σιγά το προωθεί μέχρι να δει όλο το παχύ έντερο. Όταν υπάρχει ένδειξη μπαίνει και βλέπει και το λεπτό έντερο. Η διάρκεια της κολονοσκόπησης εξαρτάται από την κατασκευή του εντέρου του κάθε εξεταζομένου συνήθως διαρκεί από λίγα λεπτά ως μισή ώρα και κατά τη διενέργειά της μπορούν να ληφθούν βιοψίες και να γίνει αφαίρεση πολυπόδων.
Με την κολονοσκόπηση βλέπουμε αν υπάρχουν πολύποδες, κολίτιδα, έλκη, όγκοι, εκκολπώματα, φλεγμονές, αγγειοδυσπλασίες κτλ.

Αξονική Κολονογραφία ή Αξονική Κολονοσκόπηση

Είναι μια εξέταση που γίνεται όπως η αξονική τομογραφία αλλά απαιτεί προετοιμασία με καθαρτικά την προηγούμενη μέρα Αρχικά, τοποθετείται στο πρωκτό εύκαμπτος καθετήρας που χρησιμεύει για να βάζει αέρα στο έντερο, ώστε να διαταθεί και να φανεί καλά. Και χορηγείται ενδοφλέβιο σκιαγραφικό. Στη συνέχεια, λαμβάνονται εικόνες μπρούμυτα και ανάσκελα. Είναι εξέταση που προκαλεί λίγη ενόχληση λόγω του αέρα. Η εξέταση αυτή μπορεί να δείξει ότι και η απλή κολονοσκόπηση, αλλά δεν έχει τη δυνατότητα λήψης βιοψιών. Γίνεται όταν υπάρχει συνήθως αντένδειξη για κολονοσκόπηση.

Έλεγχος του λεπτού εντέρου με κάψουλα

Είναι πολύ εξειδικευμένη εξέταση και χρησιμεύει για τον έλεγχο του λεπτού εντέρου, που λόγω του μήκους του δεν μπορεί να εξεταστεί με ενδοσκόπιο. Η προετοιμασία περιλαμβάνει υδρική δίαιτα την προηγούμενη μέρα και χορήγηση ήπιου καθαρτικού φαρμάκου το προηγούμενο βράδυ ή κατά τη διάρκεια της εξέτασης. Ο ασθενής καταπίνει μια κάψουλα η οποία έχει κάμερα, και στέλνει το σήμα της σε ένα δέκτη καταγραφής που φοράει στη μέση του ο ασθενής. Όταν η κάψουλα αποβληθεί από τον πρωκτό, ο δέκτης συνδέεται με ηλεκτρονικό υπολογιστή και γίνεται ανάγνωση του βίντεο. Με την εξέταση αυτή μπορούμε να δούμε πολύποδες, φλεγμονές, έλκη, εκκολπώματα, αγγειοδυσπλασίες, όγκους κτλ. Δεν είναι εξέταση που γίνεται σε καθημερινή πράξη.

Μηνύματα που πρέπει να θυμόμαστε:

• Το Α και το Ω είναι το σωστή συλλογή πληροφοριών από το γιατρό.
• Ο υπέρηχος, η αξονική και η μαγνητική τομογραφία δεν είναι ειδικές εξετάσεις για τις παθήσεις του στομάχου και του εντέρου.
• Η γαστροσκόπηση και η κολονοσκόπηση είναι οι πιο ειδικές εξετάσεις για το πεπτικό σύστημα και γίνονται ανώδυνα με τη χορήγηση μέθης.

Γράφει: Γιώτα Καφρίτσα, Διευθύντρια Γαστρεντερολογικού Τμήματος Ευρωκλινικής Παίδων

Η κοιλιοκάκη είναι μία χρόνια πάθηση του εντέρου, που εμφανίζεται σε άτομα με γενετική προδιάθεση μετά την κατανάλωση προϊόντων που περιέχουν γλουτένη.

Για πρώτη φορά τη νόσο περιέγραψε ο Έλληνας ιατρός Αρεταίος, ενώ κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο διαγνώστηκαν αρκετά περιστατικά στην Ευρώπη. Μέχρι πριν από λίγα χρόνια, η κοιλιοκάκη θεωρούνταν νόσος σπάνια στα παιδιά, με συχνότητα που υπολογιζόταν στο 1/4.000. Σήμερα, όμως, θεωρείται η πιο συχνή γενετικά προκαθορισμένη νόσος με συχνότητα 1/100 - 200 σε αρκετές χώρες της Ευρώπης και της Αμερικής. Ακόμα μεγαλύτερη συχνότητα της νόσου παρουσιάζουν συγκεκριμένες ομάδες ασθενών με άλλα νοσήματα, όπως τα άτομα με σακχαρώδη διαβήτη, αυτοάνοση θυρεοειδίτιδα, σύνδρομο Down ή σύνδρομο Turner, καθώς και οι συγγενείς ασθενών με κοιλιοκάκη. Στην Ελλάδα δεν γνωρίζουμε ακριβώς την πραγματική συχνότητα, όμως υπολογίζεται ότι πρέπει να είναι αντίστοιχη με αυτήν της υπόλοιπης Ευρώπης.

Η γλουτένη βρίσκεται κυρίως στα δημητριακά, δηλαδή σε ό,τι παράγεται από σιτάρι, σίκαλη, κριθάρι. Η κοιλιοκάκη θεωρείται αυτοάνοση νόσος, στην οποία ο οργανισμός ύστερα από έκθεση στη γλουτένη ενεργοποιεί ανοσολογικούς μηχανισμούς οι οποίοι προκαλούν βλάβη στην επιφάνεια του λεπτού εντέρου, καταστρέφοντας τις λάχνες του και επηρεάζοντας τη σωστή απορρόφηση των θρεπτικών ουσιών.

Συμπτώματα

Νεότερες εξελίξεις οδήγησαν στην κατανόηση της νόσου, η οποία καλύπτει φάσμα εκδηλώσεων κυρίως από το πεπτικό σύστημα, αλλά και εκδηλώσεις από άλλα συστήματα, ή, τέλος, είναι ασυμπτωματική.

Τα συμπτώματά της μπορεί να εμφανιστούν σε οποιαδήποτε ηλικία μετά την ένταξη της γλουτένης στο διαιτολόγιο. Παρουσιάζει 2 χρονικές «αιχμές»:

• Παιδική ηλικία: 2 έτη.
• Στις μεγαλύτερες ηλικίες: 40 έτη.

Τα συμπτώματα ποικίλλουν ανάλογα με την ηλικία και στα παιδιά:

• Στα βρέφη παρατηρούνται υποτροπιάζοντα συμπτώματα από το γαστρεντερικό.
• Στις μεγαλύτερες ηλικίες τα συμπτώματα είναι άτυπα.

Μπορεί να υπάρχουν διαταραχές των κενώσεων, συχνότερα διαρροϊκές κενώσεις, σπανιότερα δυσκοιλιότητα, ανορεξία, απώλεια βάρους ή ανεπαρκής πρόσληψη βάρους, μετεωρισμός κοιλίας, μειωμένη σωματική ανάπτυξη, καθυστέρηση της ήβης, σιδηροπενική αναιμία, κοιλιακά άλγη, οστεοπενία, δερματίτιδα, διαταραχή της ηπατικής λειτουργίας κ.ά.

Τελευταία όμως έχει βρεθεί ότι οι ασθενείς με τα παραπάνω κλινικά συμπτώματα αποτελούν την κορυφή μόνο του παγόβουνου, διότι οι περισσότεροι που παρουσιάζουν κοιλιοκάκη είναι ασυμπτωματικοί και παραμένουν αδιάγνωστοι επί σειρά ετών, με αποτέλεσμα να έχουν αυξημένο κίνδυνο να παρουσιάσουν τις μακροπρόθεσμες επιπλοκές της (σιδηροπενική αναιμία, οστεοπόρωση, υπογονιμότητα, λέμφωμα του εντέρου κ.ά.).

Διάγνωση

Η υποψία της νόσου τίθεται μετά την ανίχνευση των ειδικών αντισωμάτων στον ορό του ασθενούς. Τα αντισώματα έναντι της τρανσγλουταμινάσης ιστού (tTG) και του ενδομυΐου (ΕΜΑ) είναι πολύ ειδικά και ευαίσθητα για την ανίχνευσή της. Πρόσφατα έχουν αναπτυχθεί και νέες μέθοδοι, που αφορούν σε αντισώματα έναντι πεπτιδίων που παράγονται από απαμίνωση της γλοιαδίνης και αφορούν σε IgA και IgG αντισώματα (DGPtest). Παρ' όλα αυτά, τα θετικά αντισώματα από μόνα τους δεν αρκούν για την επιβεβαίωση της διάγνωσης της κοιλιοκάκης.

Η νόσος επιβεβαιώνεται με γαστροσκόπηση και με βιοψία του λεπτού εντέρου. Η εύρεση των χαρακτηριστικών αλλοιώσεων στον εντερικό βλεννογόνο και η κλινική ανταπόκριση του ασθενούς στη δίαιτα, συνοδευόμενη από την αρνητικοποίηση των ειδικών αντισωμάτων στον ορό και μόνο, θέτουν τη διάγνωση της κοιλιοκάκης.

Υπάρχει και γενετικός έλεγχος με μελέτη των αντιγόνων ιστοσυμβατότητας. Τα αποτελέσματα για το HLA-DQ2/DQ8 χρησιμεύουν για να βοηθήσουν στη διάγνωση της νόσου σε αμφισβητούμενες περιπτώσεις.

Αντιμετώπιση

Η κοιλιοκάκη αντιμετωπίζεται με δίαιτα χωρίς γλουτένη εφ' όρου ζωής. Η τήρηση της δίαιτας φαίνεται πολύ δύσκολη αρχικά και χρειάζεται συνεργασία των ιατρών και των διαιτολόγων με την οικογένεια. Η δίαιτα περιλαμβάνει αποχή από τροφές που προέρχονται από τα σιτηρά, τη σίκαλη, το κριθάρι και τη βρώμη.

Υπάρχουν όμως σημαντικές πρακτικές δυσκολίες στην εφαρμογή της, καθότι η γλουτένη είναι πολύ διαδεδομένο συστατικό της δίαιτας, με αποτέλεσμα να είναι δύσκολη η εφαρμογή της χωρίς γλουτένη, ιδιαίτερα όταν αυτή θα πρέπει να περιλάβει βιομηχανικά τυποποιημένες τροφές ή να καλύψει ανάγκες μεγαλύτερων παιδιών και εφήβων, που περνούν πολλές ώρες μακριά από το σπίτι.

Η γλουτένη είναι συστατικό πολύ κοινό σε τυποποιημένα τρόφιμα. Επιπλέον, είναι δυνατόν να «επιμολύνει» την τροφή σε οποιαδήποτε φάση της παρασκευής της. Μόνο η αναγραφή στην ετικέτα της συσκευασίας ότι το προϊόν είναι ελεύθερο γλουτένης εξασφαλίζει τον ασθενή.

Στη διάθεση των ασθενών με κοιλιοκάκη υπάρχουν επίσης ειδικά προϊόντα ελεύθερα γλουτένης στα φαρμακεία. Η κλινική ανταπόκριση του ασθενούς στη δίαιτα είναι άμεση και τα κλινικά συμπτώματα υποχωρούν σε μερικές εβδομάδες, ενώ ο βλεννογόνος του εντέρου επανέρχεται στο φυσιολογικό μέσα σε 6 - 12 μήνες. Το σωματικό βάρος επανέρχεται και αυτό στο φυσιολογικό. Και το ίδιο ισχύει και με το ύψος, εφόσον η νόσος διαγνωστεί και αντιμετωπιστεί έγκαιρα πριν από την εφηβεία. Η δίαιτα χωρίς γλουτένη πρέπει να είναι αυστηρή και μόνιμη.

Μελλοντικές κατευθύνσεις υπάρχουν στην έρευνα και αφορούν στην ενζυμική θεραπεία με βακτηριακές ενδοπεπτιδάσες, φάρμακα όπως ανοσοτροποποιητές για την καταστολή της τρανσγλουταμινάσης. Επίσης, ελπιδοφόρα μπορεί να είναι και η εφαρμογή της βιοτεχνολογίας στην αγροκαλλιέργεια.

Πρόσφατες μελέτες δείχνουν ότι ο μητρικός θηλασμός μειώνει τον κίνδυνο για ανάπτυξη κοιλιοκάκης και ιδιαίτερα εάν τα σιτηρά εισαχθούν στο διαιτολόγιο του βρέφους κατά τη διάρκεια του μητρικού θηλασμού, κατά τον 6ο μήνα και όχι νωρίτερα από τους 5 ή αργότερα από τους 7 πρώτους μήνες της ζωής. Παράλληλα, έχει βρεθεί ότι στη μείωση της κοιλιοκάκης βοηθά και η πρόληψη των γαστρεντερικών λοιμώξεων στη βρεφική ηλικία.

Χρειάζεται ευαισθητοποίηση τόσο των ιατρών όσο και της κοινωνίας για την πρώιμη ανίχνευση των ατόμων που πάσχουν από τη συγκεκριμένη νόσο.

Απαραίτητη η συστηματική παρακολούθηση

Χρειάζεται σωστή ιατρική παρακολούθηση του ασθενούς κάθε 6-12 μήνες με:

1. Κλινική εξέταση και καταγραφή της ανάπτυξης του παιδιού.
2. Παρακολούθηση με έλεγχο των ειδικών αντισωμάτων για επιβεβαίωση και εξασφάλιση συμμόρφωσης στη δίαιτα.
3. Έλεγχος για τυχόν ανάπτυξη αυτοάνοσων νοσημάτων σχετιζόμενων με την κοιλιοκάκη ή άλλων επιπλοκών που σχετίζονται με διατροφικά ελλείμματα, όπως η οστεοπόρωση.

Συχνά οι ασθενείς δεν συμμορφώνονται στη δίαιτα χωρίς γλουτένη. Η καθυστερημένη διάγνωση, η αδιαφορία και η άγνοια, εξαιτίας της οποίας τα άτομα καταναλώνουν τρόφιμα με προσμίξεις χωρίς να το θέλουν, και τέλος η αντικειμενική δυσκολία της εφαρμογής συγκεκριμένου διαιτολογίου είναι τα κυριότερα αίτια.

Η μη συμμόρφωση, όμως, προκαλεί βλάβες στον βλεννογόνο του εντέρου, με άμεσο αποτέλεσμα τη μείωση της επιφάνειας απορρόφησης θρεπτικών συστατικών. Τα κοινότερα προβλήματα που προκύπτουν είναι η οστεοπενία και η σιδηροπενία, ενώ στα παιδιά παρουσιάζεται καθυστέρηση της σωματικής ανάπτυξης. Υπάρχουν επίσης ενδείξεις ότι στα άτομα που δεν ακολουθούν τη δίαιτα είναι αυξημένος ο κίνδυνος εμφάνισης αυτοάνοσων νοσημάτων ή/και κακοήθειας, όπως το λέμφωμα του εντέρου.

Το σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου είναι μία νοσολογική οντότητα που χαρακτηρίζεται από χρόνιο κοιλιακό πόνο και διαταραχές στις συνήθειες του εντέρου, χωρίς να έχει εντοπιστεί κάποιο οργανικό αίτιο. Είναι η πιο κοινή νόσος του γαστρεντερικού συστήματος που ταλαιπωρεί το 15-20% του ελληνικού πληθυσμού και ιδιαίτερα τους νέους και τις γυναίκες.

Ποιά είναι τα βασικά συμπτώματα;

Πώς γίνεται η διάγνωση;

Δυστυχώς δεν έχει βρεθεί κάποια εξέταση αίματος που να δηλώνει ότι πάσχουμε από το σύνδρομο. Ως εκ τούτου είναι μια διάγνωση αποκλεισμού. Πέρα λοιπόν από την κλινική εικόνα που περιέγραψα πιο πάνω, ο Ιατρός πρέπει να στείλει καλλιέργειες κοπράνων, για να αποκλείσει κάποια λοίμωξη. Ο αιματολογικός έλεγχος για κοιλιοκάκη, μία νόσο με παρόμοια συμτώματα, κρίνεται αναγκαίος. Είναι λογικό επί εμμονής των συμπτωμάτων να καταφύγουμε αρχικά σε ένα υπέρηχο κοιλίας και τελικά ακόμα και σε κολονοσκόπηση προς αποκλεισμό οργανικής νόσου.

• Το σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου είναι μία χρόνια νόσος για την οποία δεν έχει βρεθεί ακόμα οριστική θεραπεία. Ο κύριος στόχος των ιατρικών μας παρεμβάσεων έγκειται στην ανακούφιση των συμπτωμάτων του ασθενούς και στον αποκλεισμό υποψιών για σοβαρό νόσημα. Ακρογωνιαίο λίθο λοιπόν αποτελεί η σχέση εμπιστοσύνης και κατανόησης μεταξύ Ιατρού και πάσχοντα.
• Προσοχή στη διατροφή! Αποφυγή τροφών που παράγουν αέρια, όπως τα όσπρια, τα δημητριακά, οι μπανάνες, τα καρότα, τα ροδάκινα. Η απομάκρυνση τροφών με λακτόζη βοηθάει κάποιους πάσχοντες. Αύξηση στην πρόσληψη φυτικών ινών όταν η νόσος είναι σε ύφεση και εξάλειψή τους από το διατροφολόγιο επί εξάρσεως των συμπτωμάτων.
• Φάρμακα. Η χρόνια χρήση φαρμάκων πρέπει να αποφεύγεται. Επί εξάρσεων όμως συνιστούμε τη συστηματική χρήση σπασμολυτικών για περιορισμένο χρονικό διάστημα. Επίσης έχει αποδειχθεί ότι κάποια ήπια αντικαταθλιπτικά βοηθούν, εκμεταλλευόμενοι την αναλγητική τους δράση. Η χορήγηση αντιδιαρροϊκών για μικρό χρονικό διάστημα βοηθά τους ασθενείς με διάρροια στα πλαίσια μιας έξαρσης αλλά δεν καταπραΰνει τον πόνο. Εξάλλου, η χρήση κάποιων αντιεμετικών (αγωνιστών σεροτονίνης) μπορεί να βοηθήσει στον κοιλιακό πόνο. Τέλος τα αντιβιοτικά συχνά επιστρατεύονται για αντιμετωπίσουν επίμονα συμπτώματα.
• Εναλλακτικές θεραπείες με προβιοτικά, βότανα, βελονισμό, χορήγηση ενζύμων είναι ακόμα σε πειραματικό επίπεδο, με ενθαρρυντικά αποτελέσματα.

Καταλήγοντας, πρέπει να επισημάνω πως το σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου είναι μία πολύπλοκη κλινική οντότητα, που αν και δεν ενέχει μεγάλους κινδύνους για την υγεία του πάσχοντα, εν τούτοις μπορεί να τον ταλαιπωρήσει ψυχικά και σωματικά. Είναι αναγκαία η συστηματική παρακολούθηση του πάσχοντα από επιστήμονες με την απαιτούμενη τεχνογνωσία, προκειμένου να παράσχεται η εξατομικευμένη αντιμετώπιση που χρήζει αυτό το σύνθετο νόσημα.

Πολύ συχνά ακούμε γύρω μας... με πονάει η κοιλιά μου, έχω φουσκώματα, πρήζομαι, δυσκολεύομαι να πάω στην τουαλέτα γιατί έχω σπαστική κολίτιδα.

Τι είναι όμως αυτή η τόσο συνηθισμένη πάθηση;

Ο σωστός όρος για αυτή την πάθηση είναι  ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΕΥΕΡΕΘΙΣΤΟΥ ΕΝΤΕΡΟΥ . Υπολογίζεται πως το 10-20% του πληθυσμού πάσχει από αυτό το σύνδρομο, και συχνότερα οι γυναίκες. Στους περισσότερους ασθενείς η έναρξη των συμπτωμάτων είναι σε ηλικία μικρότερη των 35 ετών.

Η κλινική εικόνα μπορεί να ποικίλει από άτομο σε άτομο. Άλλοι αναφέρουν πόνο στην κοιλιά, άλλοι φούσκωμα, σε ορισμένους υπάρχει δυσκοιλιότητα σε άλλους διάρροια με παρουσία βλέννας στα κόπρανα, άλλοι πάλι έχουν ή εναλλαγές κενώσεων, δηλαδή πότε διάρροια και πότε δυσκοιλιότητα. Οι πάσχοντες αναφέρουν συχνά πως τα ενοχλήματα είναι καθημερινά και πως επηρεάζουν την ποιότητα ζωής τους, τη δουλειά τους αλλά και όλες τις υπόλοιπες καθημερινές δραστηριότητες. Άλλοι ασθενείς αναφέρουν περιοδική εμφάνιση των ενοχλημάτων τους και όχι συνεχή. Η πλειοψηφία των ασθενών έχουν μάθει να ελέγχουν τα συμπτώματά τους με κάποια δίαιτα, φάρμακα, αλλά και ψυχοθεραπεία, καθώς η επίδραση της ψυχολογίας είναι έντονη.

ΤΙ ΠΡΟΚΑΛΕΙ ΤΟ ΕΥΕΡΕΘΙΣΤΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ;

Δυστυχώς δεν υπάρχει ξεκάθαρη αιτία, και για αυτό δεν είναι εύκολη η αντιμετώπιση του. Φαίνεται όμως πως γενετικοί, περιβαλλοντικοί αλλά και ψυχολογικοί παράγοντες παίζουν ρόλο.

ΠΩΣ ΜΠΑΙΝΕΙ Η ΔΙΑΓΝΩΣΗ;

Πολύς κόσμος πιστεύει πως κάθε πόνος στην κοιλιά είναι «σπαστική κολίτιδα» .Αυτό δεν είναι σωστό. Για να τεθεί η διάγνωση του ευερέθιστου εντέρου υπάρχουν ορισμένα κριτήρια, αφού αποκλειστεί με βάση το ιστορικό και τα κλινικά ευρήματα άλλη πιθανή διάγνωση. Ο έλεγχος σε κάποιες περιπτώσεις είναι απαραίτητος για τον αποκλεισμό σοβαρών καταστάσεων όπως ο καρκίνος του παχέος εντέρου και η νόσος του Crohn αλλά και εκκολπωματίτιδα, παθήσεις που χρειάζονται ειδική αντιμετώπιση. Τα κριτήρια για τη διάγνωση σχετίζονται με τη χρονική διάρκεια των συμπτωμάτων, την ανακούφιση με τις κενώσεις, την έναρξη των συμπτωμάτων με αλλαγή στην εμφάνιση των κοπράνων ή τη συχνότητα των κενώσεων. Αν κάποιος εμφανίζει συμπτώματα, θα πρέπει να επισκεφτεί το γιατρό του για τον αποκλεισμό άλλων παθήσεων που μπορεί να έχουν παρόμοια συμπτώματα. Μεγάλη προσοχή στο εξής: αν κάποιος δει ΑΙΜΑ στις κενώσεις ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΕΛΕΓΧΘΕΙ . Η παρουσία αίματος στα κόπρανα δεν είναι σύμπτωμα ευερέθιστου εντέρου. Μπορεί να παρατηρηθεί σαν αποτέλεσμα αιμορροιδοπάθειας λόγω δυσκοιλιότητας, αλλά δεν μπορεί να αποδοθεί στη «σπαστική κολίτιδα». Επιδείνωση των συμπτωμάτων παρατηρείται με λήψη μεγάλων γευμάτων, ορισμένα ποτά και ροφήματα όπως καφές, τσάι, κόκα κόλα, γάλα, σοκολάτα αλλά και με το στρες, το άγχος και την ψυχολογική φόρτιση. Κάθε ασθενής είναι διαφορετικός από τον άλλο, και τα ερεθίσματα που προκαλούν επιδείνωση των συμπτωμάτων σε καθένα διαφέρουν. Σημαντικό είναι να ξέρουμε πως το ευερέθιστο έντερο ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΠΡΟΚΑΡΚΙΝΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ.

ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ Η ΘΕΡΑΠΕΙΑ;

Δυστυχώς δεν υπάρχει οριστική θεραπεία. Όταν δεν είναι γνωστή η αιτία, τότε δεν μπορεί να καταπολεμηθεί το σύνδρομο. Αναλόγως των συμπτωμάτων, δίνεται και η αντίστοιχη αγωγή. Αν κάποιος έχει διάρροιες η αγωγή συνήθως έγκειται σε αντιδιαρροιικά ή σπασμολυτικά φάρμακα, αν προέχει η δυσκοιλιότητα χρειάζεται υπακτικά αλλά και αύξηση των φυτικών ινών οι οποίες όμως μπορεί να επιδεινώσουν τον πόνο. Η διατροφή μπορεί να χρειαστεί τροποποίηση, αλλά και η αντιμετώπιση του στρες ή ψυχολογικών παραγόντων πρέπει να ληφθεί σοβαρά υπόψη για την ύφεση των συμπτωμάτων. Μπορεί να χρειαστεί και αντικαταθλιπτική ή αγχολυτική αγωγή. Αυτά είναι ενδεικτικά της μεγάλης δυσκολίας που μπορεί να έχει ο γιατρός για να βρει την κατάλληλη θεραπεία. Σε κάθε περίπτωση η αγωγή είναι εξατομικευμένη και δεν πρέπει να οδηγούμαστε σε θεραπείες από συγγενείς και φίλους πράγμα που παρατηρείται συχνά.

ΜΗΝΥΜΑΤΑ ΠΟΥ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΘΥΜΟΜΑΣΤΕ

• Το ευερέθιστο έντερο ή «σπαστική κολίτιδα» σχετίζεται με διαταραχές των κενώσεων, πόνο στην κοιλιά, φουσκώματα, αποβολή βλέννας με τα κόπρανα.
• Είναι πολύ συνηθισμένο σύνδρομο και παρατηρείται συχνότερα σε γυναίκες.
• Διατροφικοί, γενετικοί και ψυχολογικοί παράγοντες παίζουν ρόλο.
• Για τη διάγνωσή του πρέπει να αποκλειστούν άλλες παθήσεις και κυρίως ο καρκίνος του παχέος εντέρου.
• Το ευερέθιστο έντερο ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΠΡΟΚΑΡΚΙΝΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ.

Η νόσος Crohn είναι μία φλεγμονώδης νόσος που προκαλεί έλκη σε όλο το μήκος του γαστρεντερικού (πεπτικού) συστήματος από το στόμα έως τον πρωκτό. Τα συνήθη συμπτώματα της νόσου είναι πόνος στην κοιλιά που αυξομειώνεται σε ένταση, διάρροιες και αίμα στα κόπρανα. Άλλες εκδηλώσεις μπορεί να είναι η απώλεια βάρους, ναυτία, πόνος στις αρθρώσεις, πυρετός και αδυναμία, αίσθημα κούρασης. Η ένταση των συμπτωμάτων ποικίλλει από ασθενή σε ασθενή. Άλλοι έχουν πολύ έντονα και συχνά συμπτώματα και άλλοι σχεδόν μηδαμινά. Ορισμένοι ασθενείς έχουν μεγάλες περιόδους χωρίς καθόλου συμπτώματα ακόμη και χωρίς θεραπεία. Άλλοι έχουν πιό βαρειά νόσο και χρειάζονται συνεχή θεραπεία ή ακόμη και εγχείρηση.

Τι προκαλεί τη νόσο;

Πώς γίνεται η διάγνωσή της;

Εάν υπάρχει η υποψία της νόσου ο ιατρός σας θα πρέπει μετά το ιστορικό να κάνει πλήρη εξέταση για να ψάξει για σημεία της νόσου. Οπωσδήποτε θα χρειασθούν εξετάσεις αίματος. Αν και δεν υπάρχει αιματολογική εξέταση που να τεκμηριώνει τη διάγνωση της νόσου, στο αίμα σας μπορεί να βρεθεί αναιμία, διαταραχές των ηλεκτρολυτών (νάτριο, κάλιο), έλλειψη βιταμινών και αυξημένοι δείκτες φλεγμονής (λευκά αιμοσφαίρια, ΤΚΕ, CRP). Μπορεί να χρειασθούν ακτινογραφίες. Η διάγνωση γίνεται με ενδοσκόπηση (κολονοσκόπηση και γαστροσκόπηση) στην οποία φαίνονται τα έλκη της νόσου και λαμβάνεται βιοψία.

Ποιά είναι η θεραπεία της νόσου Crohn;

Η θεραπεία εξαρτάται από τη βαρύτητα και την εντόπιση της νόσου. Εάν η νόσος είναι ήπια (ελαφρά) τότε μπορεί να είναι αρκετά ορισμένα φάρμακα που ονομάζονται σαλικυλικά. Η σουλφασαλαζίνη και η μεσαλαμίνη είναι οι πιο συχνοί εκπρόσωποι αυτών των φαρμάκων. Ορισμένα αντιβιοτικά επίσης, όπως η μετρονιδαζόλη και η σιπροφλοξασίνη, χρησιμοποιούνται για την θεραπεία της νόσου.

Η κορτιζόνη χορηγείται στους ασθενείς που έχουν πιο βαρειά μορφή της νόσου. Σε ακόμη βαρύτερες περιπτώσεις η κορτιζόνη συνδυάζεται με ανοσοκατασταλτικά φάρμακα ή με ένα νεώτερο φάρμακο που ονομάζεται ινφλιξιμάμπη (Remicade). Μερικές φορές είναι επιτακτική η ανάγκη της παραμονής του ασθενούς στο νοσοκομείο. Ακόμη, μπορεί να χρειασθεί εγχείρηση, η οποία όμως δεν θεραπεύει τη νόσο αλλά βοηθά σε ορισμένες επιπλοκές της (π.χ. στένωση εντέρου).

Ποιά είναι η πορεία της νόσου;

Η ανταπόκριση στις διάφορες θεραπείες ποικίλλει. Η νόσος Crohn δεν θεραπεύεται. Άλλοι ασθενείς έχουν μεγάλες περιόδους χωρίς συμπτώματα και άλλοι παρουσιάζουν συνεχώς υποτροπές. Ο θεράπων ιατρός καθορίζει ποιές εξετάσεις χρειάζονται και με ποιά συχνότητα για την παρακολούθηση της νόσου.