Λιπίδια και Στεφανιαία Νόσος
Τα νοσήματα της καρδιάς και των αγγείων αποτελούν στην εποχή μας την πρώτη αιτία θανάτου, τουλάχιστον στις προηγμένες χώρες. Υπολογίζεται ότι το 30-40% όλων των θανάτων οφείλεται στα καρδιαγγειακά νοσήματα. Στην Ελλάδα 30.000 περίπου άτομα το χρόνο πεθαίνουν αιφνίδια από καρδιαγγειακές νόσους. Η στεφανιαία νόσος επιμένει να είναι ένα μέγιστο πρόβλημα υγείας και είναι η πρώτη αιτία θανάτου στο σύγχρονο κόσμο.
Η στεφανιαία νόσος περιλαμβάνει όλες εκείνες τις κλινικές καταστάσεις που οφείλονται στην αρτηριοσκλήρυνση των στεφανιαίων αρτηριών, δηλαδή στην προοδευτική συνάθροιση λιπιδίων και άλλων στοιχείων στο αγγειακό τοίχωμα, που έχει ως συνέπεια τη στένωση του αγγείου (εικόνα 1).
Η Δυσλιπιδαιμία αποτελεί σημαντικό παράγοντα κινδύνου εμφάνισης στεφανιαίας νόσου. Εάν συνδιαστεί με άλλους παράγοντες κινδύνου , η βλαπτική επίδραση στα στεφανιαία αγγεία πολλαπλασιάζεται κατά γεωμετρική πρόοδο. Άλλοι σημαντικοί παράγοντες κινδύνου είναι ο σακχαρώδης διαβήτης, η αρτηριακή υπέρταση, το κάπνισμα, η κληρονομικότητα και η ηλικία (εικόνα 2). Η αποχή από κάθε σωματική άσκηση και η παχυσαρκία αποτελούν αξιόλογο προδιαθεσικό παράγοντα στεφανιαίας νόσου.
εικόνα 2
Υπερλιπιδαιμία ονομάζεται η κατάσταση κατά την οποία τα λιπίδια του αίματος (με πιο γνωστά τη χοληστερίνη και τα τριγλυκερίδια) κυκλοφορούν σε αυξημένα επίπεδα. Η κατάσταση αυτή δεν έχει κάποια ιδιαίτερα συμπτώματα, αποτελεί όμως σημαντικό αίτιο εμφάνισης και επιτάχυνσης της αρτηριοσκλήρωσης, με αποτέλεσμα μεταξύ άλλων και την εκδήλωση ή την επιδείνωση της στεφανιαίας νόσου.
Στα λιπίδια του αίματος περιλαμβάνονται:
- Η χοληστερίνη.
- Τα τριγλυκερίδια.
- Τα φωσφολιπίδια
Η μεταφορά των λιπιδίων στο αίμα επιτυγχάνεται με τη σύνδεσή τους με υδρόφιλες πρωτεΐνες. Το σύμπλεγμα των λιπιδίων με τις πρωτεΐνες ονομάζεται λιποπρωτείνη.
Διακρίνονται σε 4 κατηγορίες:
- α-λιποπρωτείνες ή υψηλής πυκνότητας (HDL ή καλή χοληστερίνη). Μεταφέρουν την χοληστερίνη από την περιφέρεια στο ήπαρ, όπου και καταβολίζεται. Με τον τρόπο αυτό υψηλές τιμές HDL υποδηλώνουν αυξημένη απομάκρυνση χοληστερόλης από τα περιφερικά κύτταρα και κυρίως τις αρτηρίες, οι οποίες προστατεύονται από την αθηροσκλήρυνση.
- προ-β-λιποπρωτείνες ή πολύ χαμηλής πυκνότητας (VLDL).
- β-λιποπρωτείνες ή χαμηλής πυκνότητας (LDL ή κακή χοληστερίνη). Μεταφέρουν την χοληστερίνη από το ήπαρ στην περιφέρεια με αποτέλεσμα τη συσσώρευση της στα αγγεία γι' αυτό συνηθίζεται να λέγεται κακή χοληστερίνη.
- χυλομικρά.
Η χοληστερίνη διακρίνεται κυρίως στην LDL-χοληστερίνη (συχνά αποκαλείται «κακή») και στην HDL-χοληστερίνη (συνήθως αποκαλείται «καλή»).
Η LDL-χοληστερίνη όταν κυκλοφορεί στο αίμα σε αυξημένα επίπεδα συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο για καρδιαγγειακά νοσήματα. Για άτομα με στεφανιαία νόσο πρέπει να είναι κάτω από 100 mg/dl ενώ αν υπάρχουν και άλλοι παράγοντες καρδιαγγεικού κινδύνου οι επιθυμητές τιμές είναι κάτω από 70 mg/dl.
Η HDL-χοληστερίνη όταν κυκλοφορεί σε αυξημένα επίπεδα συνδέεται με μειωμένο κίνδυνο για καρδιαγγειακά νοσήματα.
Αντιθέτως, HDL κάτω από 40 mg/dl θεωρείται ανεξάρτητος παράγοντας κινδύνου για τη στεφανιαία νόσο.
Τα τριγλυκερίδια όταν κυκλοφορούν σε αυξημένα επίπεδα συνδέονται με αυξημένο κίνδυνο για καρδιαγγειακά νοσήματα. Τα φυσιολογικά επίπεδα είναι κάτω από 150mg/dl.
Σήμερα όλοι συμφωνούν ότι η καλύτερη θεραπεία της στεφανιαίας νόσου είναι η πρόληψή της μέσω της κατανόησης του ρόλου και φυσικά του ελέγχου των προδιαθεσικών παραγόντων. Στη συνέχεια προκύπτει το ερώτημα
ΣΕ ΠΟΙΟΥΣ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΘΑ ΕΠΕΜΒΟΥΜΕ ΚΑΙ ΠΩΣ
Για να απαντήσουμε στο προηγούμενο ερώτημα θα πρέπει να δημιουργήσουμε το προφίλ ασθενούς εκτιμώντας τον 10ετη ΚΙΝΔΥΝΟ για την εμφάνιση στεφανιαίας νόσου. Λαμβάνουμε υπόψη τους παράγοντες κινδύνου, το πλήρες ιστορικό του ασθενούς και χρησιμοποιούμε ειδικούς πίνακες και αλγορίθμους (HEART SCORE) για να καθορίσουμε τον 10ετη κίνδυνο εμφάνισης στεφανιαίας νόσου (εικόνα 3).
Εικόνα 3
ΕΞΑΤΟΜΙΚΕΥΟΝΤΑΣ ΤΟ ΚΙΝΔΥΝΟ για κάθε ασθενή αποφασίζουμε για την περαιτέρω παρέμβαση (εικόνα 4),
εικόνα 4
η οποία περιλαμβάνει επιστροφή σε παραδοσιακά πρότυπα Ελληνικής Διατροφής (Μεσογειακή Δίαιτα) και ΑΣΚΗΣΗ (έντονο περπάτημα για μισή ώρα καθημερινά) και ενδεχομένως ΥΠΟΛΙΠΙΔΑΙΜΙΚΑ ΦΑΡΜΑΚΑ . Στη φαρέτρα μας διαθέτουμε αρκετά αποτελεσματικά και ασφαλή φάρμακα με κύριο εκπρόσωπο τις στατίνες που αναστέλλουν την σύνθεση της ενδογενούς χοληστερόλης στο ήπαρ. Άλλα φάρμακα είναι οι φιμπράτες, η εζετιμίδη, οι ιοντοανταλλακτικές ρητίνες, το νικοτινικό οξύ και άλλα φάρμακα που είναι στο στάδιο κλινικών μελετών. Να τονίσουμε την ευεργετική επίδραση από τα Ω-3 λιπαρά οξέα και τις φυτικές στερόλες.
Στον παρακάτω πίνακα προβάλλονται οι στόχοι της θεραπευτικής παρέμβασης με βάσει την διαστρωμάτωση κινδύνου.
Τέλος να επικεντρώσουμε το ενδιαφέρον στα παιδιά. Η αθηρωμάτωση έχει αποδειχθεί ότι ξεκινάει από την παιδική ηλικία. Μεγάλες μελέτες κατέδειξαν ότι οι αρχικά εμφανιζόμενες βλάβες της αθηροσκλήρωσης αρχίζουν να σχηματίζονται και να αναγνωρίζονται στις στεφανιαίες αρτηρίες περίπου από το 10ο έτος της ζωής και στην κοιλιακή αορτή από το 3ο έτος.
«Κάλλιο προλαμβάνειν παρά θεραπεύειν»
Οι αποδεκτές σήμερα συστάσεις της εταιρείας που αφορούν παιδιά και εφήβους στην Αμερική (National Cholesterol Education Program for Children and Adolescents) αλλά και τα αντίστοιχα προγράμματα στην Ευρώπη προτείνουν τον προληπτικό έλεγχο παιδιών ηλικίας άνω των 2 ετών όταν υπάρχει: θετικό κληρονομικό ιστορικό για πρώιμη εμφάνιση στεφανιαίας νόσου σε έναν από τους δύο γονείς ή εάν ο ένας γονέας πάσχει από σημαντική υπερλιπιδαιμία. Το ίδιο ισχύει εάν το παιδί έχει επιβαρυντικούς παράγοντες όπως σακχαρώδη διαβήτη, παχυσαρκία ή αρτηριακή υπέρταση.
