Τα ενοχλήματα από το πεπτικό είναι πολύ συνηθισμένα και όλοι μας τα έχουμε νιώσει πολλές φορές στη ζωή μας. Είναι πολύ μεγάλο το φάσμα των συμπτωμάτων, αλλά συχνότερα παρατηρούνται καούρες, ρεψίματα, φουσκώματα, ξινίλες, πόνος, εμετός, διάρροια, δυσκοιλιότητα και αιμορραγία. Άλλοτε είναι χρόνια, και άλλοτε εμφανίζονται οξέως. Το γαστρεντερικό σύστημα είναι στενά συνδεδεμένο με την ψυχική μας κατάσταση και συχνά υπάρχει η τάση να αποδίδονται πολλά συμπτώματα σε άγχος ή κατάθλιψη. Υπάρχουν όμως κάποιες βασικές και απλές εξετάσεις που μας διευκολύνουν να δούμε αν υπάρχει κάποια παθολογία.
Ιστορικό
Το Α και το Ω στην ιατρική είναι η λήψη ενός καλού ιστορικού από το γιατρό. Αυτό τι σημαίνει; Σημαίνει πως πριν προχωρήσει κανείς σε πολλές εξετάσεις θα πρέπει να επισκεφθεί ειδικό και να του πει όλα τα συμπτώματα, και να απαντήσει σε ερωτήσεις σχετικές με την πάθησή του, το ατομικό ιστορικό, το οικογενειακό ιστορικό, συνήθειες, τρόπο ζωής κτλ. Στην πλειοψηφία των περιπτώσεων μπορεί η διάγνωση να μπει με ένα καλό ιστορικό.
Αιματολογικός έλεγχος
Όπως και στα περισσότερα προβλήματα υγείας, οι εξετάσεις αίματος είναι απαραίτητες. Με μια απλή αιμοληψία που κρατάει λίγα δευτερόλεπτα μπορεί να διαπιστωθεί αν υπάρχει κάποιο σοβαρό πρόβλημα και να κατευθυνθεί ο έλεγχος προς συγκεκριμένες εξετάσεις. Τις περισσότερες φορές, οι ασθενείς με χρόνια γαστρεντερικά ενοχλήματα δεν παρουσιάζουν ιδιαίτερα ευρήματα στις εξετάσεις τους που να σχετίζονται με τα ενοχλήματά τους.
Εξέταση κοπράνων
Σε ένα αποστειρωμένο ποτηράκι που το προμηθευόμαστε από το φαρμακείο, βάζουμε ένα μικρό δείγμα κοπράνων. Τα κόπρανα πρέπει να πηγαίνουν αμέσως στο εργαστήριο αν πρόκειται για καλλιέργεια, γιατί η καθυστέρησή τους αλλοιώνει το αποτέλεσμα. Είναι εξέταση που γίνεται κυρίως όταν κάποιος έχει διάρροιες και όταν έχει αναιμία για να δούμε αν υπάρχει αίμα στα κόπρανα
Υπέρηχος άνω και κάτω κοιλίας
Είναι μια πολύ απλή και ανώδυνη εξέταση που γίνεται με το ασθενή ξύπνιο. Ο γιατρός τοποθετεί gel στο δέρμα για να μη παρεμβαίνει αέρας και ακουμπάει την κεφαλή του υπερήχου στην κοιλιά. Με τον υπέρηχο μπορούμε να δούμε όλα τα συμπαγή όργανα, δηλαδή το συκώτι, πάγκρεας, χοληδόχο κύστη και χοληδόχο πόρο, σπλήνα, νεφρά, ουρητήρες, ουροδόχο κύστη, προστάτη, μήτρα, σάλπιγγες και ωοθήκες. Δεν μπορεί να δει όργανα που έχουν αέρα μέσα όπως είναι το έντερο και το στομάχι. Με τον υπέρηχο φαίνονται κύστεις, πέτρες, όγκοι, και αιμαγγειώματα στα συμπαγή όργανα, το μέγεθος της αορτής καθώς και παρακολουθείται η πορεία της εγκυμοσύνης.
Είναι βασική εξέταση όταν κάποιος παραπονιέται για πόνους στην κοιλιά.
Αξονική και Μαγνητική Τομογραφία
Είναι εξετάσεις απλές και ανώδυνες και γρήγορες που γίνονται με το ασθενή ξύπνιο. Ο εξεταζόμενος ξαπλώνει σε ένα κρεβάτι, το οποίο μετακινείται προς την κεφαλή του αξονικού τομογράφου. Μπορεί να χρειαστεί να χορηγηθεί ενδοφλέβιο σκιαγραφικό. Την ώρα της εξέτασης ο ασθενής πρέπει να μείνει εντελώς ακίνητος. Στη μαγνητική τομογραφία ο ασθενής πρέπει να αφαιρέσει όλα τα μεταλλικά αντικείμενα. Αν πάσχει από κλειστοφοβία μπορεί να λάβει ένα ήπιο ηρεμιστικό πριν την εξέταση.
Οι εξετάσεις αυτές είναι πιο ειδικές, και μπορούν να δουν όλα τα όργανα της κοιλιάς όπως και ο υπέρηχος αλλά με μεγαλύτερη λεπτομέρεια και αντικειμενικότητα. Το στομάχι και το έντερο φαίνονται μόνο αν υπάρχει σοβαρή βλάβη. Μικρές βλάβες όπως έλκη, πολύποδες, γαστρίτιδα, κολίτιδα δεν φαίνονται σε αυτές τις εξετάσεις.
Η αξονική τομογραφία έχει ακτινοβολία, η μαγνητική όχι.
Γαστροσκόπηση
Απλή και γρήγορη εξέταση που βλέπει τον οισοφάγο, το στομάχι και την αρχή του λεπτού εντέρου. Πολλοί κάνουν την εξέταση ξύπνιοι. Ο ασθενής είναι ξαπλωμένος στο αριστερό πλάγιο και τοποθετείται στο στόμα ένα επιστόμιο. Είναι ανώδυνη, αλλά δυσκολεύει όσους έχουν έντονα αντανακλαστικά και γι αυτό και συνήθως γίνεται με μέθη, δηλαδή χορηγείται ενδοφλέβια ένα φάρμακο που χαλαρώνει τον εξεταζόμενο, και μπορεί και να κοιμηθεί ώστε να γίνει πιο καλή η εξέταση. Η μέθη είναι ασφαλής. Στη συνέχεια ο γιατρός εισάγει ένα μακρύ εύκαμπτο σωλήνα, το γαστροσκόπιο στο στόμα και το προωθεί μέχρι την αρχή του λεπτού εντέρου. Η εξέταση διαρκεί λίγα λεπτά και κατά τη διάρκεια της μπορούν να ληφθούν βιοψίες.
Με τη γαστροσκόπηση βλέπουμε αν υπάρχει γαστρίτιδα, έλκη, κιρσοί στον οισοφάγο, οισοφαγίτιδα, πολύποδες, όγκοι, ξένα σώματα, αγγιοδυσπλασίες κτλ.
Κολονοσκόπηση
Είναι μια εξέταση που θέλει προετοιμασία με καθαρτικά την προηγούμενη μέρα για να μπορεί ο γιατρός να δει όλο το έντερο καλά. Ο ασθενής ξαπλώνει στην αριστερή του πλευρά πάνω στο εξεταστικό κρεβάτι και χορηγείται μέθη δηλαδή όπως και στη γαστροσκόπηση, λαμβάνει ενδοφλέβια ένα φάρμακο για να γίνει ανώδυνα η εξέταση. Στη συνέχεια ο γιατρός εισάγει ένα μακρύ εύκαμπτο σωλήνα, το κολονοσκόπιο στον πρωκτό. Σιγά σιγά το προωθεί μέχρι να δει όλο το παχύ έντερο. Όταν υπάρχει ένδειξη μπαίνει και βλέπει και το λεπτό έντερο. Η διάρκεια της κολονοσκόπησης εξαρτάται από την κατασκευή του εντέρου του κάθε εξεταζομένου συνήθως διαρκεί από λίγα λεπτά ως μισή ώρα και κατά τη διενέργειά της μπορούν να ληφθούν βιοψίες και να γίνει αφαίρεση πολυπόδων.
Με την κολονοσκόπηση βλέπουμε αν υπάρχουν πολύποδες, κολίτιδα, έλκη, όγκοι, εκκολπώματα, φλεγμονές, αγγειοδυσπλασίες κτλ.
Αξονική Κολονογραφία ή Αξονική Κολονοσκόπηση
Είναι μια εξέταση που γίνεται όπως η αξονική τομογραφία αλλά απαιτεί προετοιμασία με καθαρτικά την προηγούμενη μέρα Αρχικά, τοποθετείται στο πρωκτό εύκαμπτος καθετήρας που χρησιμεύει για να βάζει αέρα στο έντερο, ώστε να διαταθεί και να φανεί καλά. Και χορηγείται ενδοφλέβιο σκιαγραφικό. Στη συνέχεια, λαμβάνονται εικόνες μπρούμυτα και ανάσκελα. Είναι εξέταση που προκαλεί λίγη ενόχληση λόγω του αέρα. Η εξέταση αυτή μπορεί να δείξει ότι και η απλή κολονοσκόπηση, αλλά δεν έχει τη δυνατότητα λήψης βιοψιών. Γίνεται όταν υπάρχει συνήθως αντένδειξη για κολονοσκόπηση.
Έλεγχος του λεπτού εντέρου με κάψουλα
Είναι πολύ εξειδικευμένη εξέταση και χρησιμεύει για τον έλεγχο του λεπτού εντέρου, που λόγω του μήκους του δεν μπορεί να εξεταστεί με ενδοσκόπιο. Η προετοιμασία περιλαμβάνει υδρική δίαιτα την προηγούμενη μέρα και χορήγηση ήπιου καθαρτικού φαρμάκου το προηγούμενο βράδυ ή κατά τη διάρκεια της εξέτασης. Ο ασθενής καταπίνει μια κάψουλα η οποία έχει κάμερα, και στέλνει το σήμα της σε ένα δέκτη καταγραφής που φοράει στη μέση του ο ασθενής. Όταν η κάψουλα αποβληθεί από τον πρωκτό, ο δέκτης συνδέεται με ηλεκτρονικό υπολογιστή και γίνεται ανάγνωση του βίντεο. Με την εξέταση αυτή μπορούμε να δούμε πολύποδες, φλεγμονές, έλκη, εκκολπώματα, αγγειοδυσπλασίες, όγκους κτλ. Δεν είναι εξέταση που γίνεται σε καθημερινή πράξη.
Μηνύματα που πρέπει να θυμόμαστε:
- Το Α και το Ω είναι το σωστή συλλογή πληροφοριών από το γιατρό.
- Ο υπέρηχος, η αξονική και η μαγνητική τομογραφία δεν είναι ειδικές εξετάσεις για τις παθήσεις του στομάχου και του εντέρου.
- Η γαστροσκόπηση και η κολονοσκόπηση είναι οι πιο ειδικές εξετάσεις για το πεπτικό σύστημα και γίνονται ανώδυνα με τη χορήγηση μέθης.
Συνέντευξη με τον Μιχάλη Δ. Τζερβά, Καθηγητή Ιατρικής στο Εθνικό ΚαΠοδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, Υπεύθυνος του Γαστρεντερολογικού - Ενδοσκοπικού Τμήματος Κλινικής Παθολογικής Φυσιολογίας στο Γενικό Νοσοκομείο «Λαϊκό»
«Το ψυχολογικό - συναισθηματικό στρες μπορεί να αποδιοργανώσει τη γαστρεντερική λειτουργία ακόμη και σε φυσιολογικά άτομα, οδηγώντας σε συμπτώματα όπως ο έντονος κοιλιακός πόνος...» τονίζει ο καθηγητής Μ. Τζιβράς, μιλώντας στο «K-life» για τα προβλήματα του πεπτικού μας συστήματος και την αντιμετώπιση τους.
«Ορκισμένος» εραστής της επιστήμης του, ευθύς, αποφασιστικός, αλλά ταυτόχρονα χαμηλών τόνων, ο κ. Μιχάλης Τζιβράς είναι φανερό πως δεν του αρέσει να «διαφημίζεται», γι' αυτό και η συνέντευξη μαζί του ουσιαστικά συνιστά από μέρους του μια ευγενική εξαίρεση. Τον συναντήσαμε λίγες ημέρες μετά τη λήξη του 30ού Πανελλήνιου Συνεδρίου Γαστρεντερολογίας, στο οποίο ήταν και προεδρεύων. Τα θέματα που αναπτύχθηκαν στο συνέδριο, όπως μας ενημέρωσε, αφορούσαν κυρίως νεότερες τεχνικές, διαγνωστικές και επεμβατικές θεραπείες και δύσκολα διαγνωστικά προβλήματα της καθημερινής κλινικής πράξης.
Θεωρώ, κ. Τζιβρά, πως η σημαντικότερη νέα τεχνική διάγνωσης των προβλημάτων του πεπτικού σωλήνα, αν κρίνουμε και από το ενδιαφέρον του κόσμου, είναι η ασύρματη ενδοσκοπική κάψουλα.
Αδιαμφισβήτητα. Πρόκειται για μια μη επεμβατική, ανώδυνη, φθηνή, εύκολα διαθέσιμη και αποτελεσματική μέθοδο, ενώ μεγάλο της πλεονέκτημα αποτελεί η δυνατότητα εξέτασης ολόκληρου του λεπτού εντέρου και η υψηλή διαγνωστική της ικανότητα. Οι κύριες ενδείξεις για τη χρησιμοποίηση της είναι η αιμορραγία του πεπτικού και, εφόσον έχει προηγηθεί έλεγχος του ανώτερου και κατώτερου πεπτικού με γαστροσκόπηση και κολονοσκόπηση αντίστοιχα, η διερεύνηση των βλεννογονικών αλλοιώσεων που προκαλούνται από χρόνια λήψη μη στεροειδών αντιφλεγμονωδών φαρμάκων, η διάγνωση καλοηθών και κακοηθών όγκων του λεπτού εντέρου και η παρακολούθηση ασθενών με σύνδρομα πολυποδίασης και δυσαπορρόφησης. Τέλος, στις πιθανές ενδείξεις ανήκουν η παρακολούθηση ασθενών με κοιλιοκάκη, καθώς και η διερεύνηση του χρόνιου κοιλιακού άλγους. Με την εξέλιξη της τεχνολογίας, έχουν κατασκευαστεί ασύρματες ενδοσκοπικές κάψουλες για τη διερεύνηση του οισοφάγου, του στομάχου, του λεπτού αλλά και του παχέος εντέρου, με συγκεκριμένες ενδείξεις, αντενδείξεις και περιορισμούς. Πάντως, στην καθημερινή κλινική πράξη χρησιμοποιείται κυρίως η κάψουλα του λεπτού εντέρου.
Τι είναι η ασύρματη ενδοσκοπική κάψουλα
Πρόκειται, ουσιαστικά, για μια μικροκάμερα, διαστάσεων 11 χ 30 χιλιοστών και βάρους 3,7 γρ., με δυνατότητα λήψης 2 φωτογραφιών το δευτερόλεπτο ή 50.000 φωτογραφιών σε διάστημα 8 ωρών. Η κάψουλα καταπίνεται από τον εξεταζόμενο σαν χάπι και, αφού διέλθει από το γαστρεντερικό σύστημα, αποβάλλεται διά της φυσιολογικής οδού με τα κόπρανα. Η κάψουλα-μικροκάμερα χρησιμοποιεί τον φυσιολογικό περισταλτισμό του εντέρου για να προωθηθεί, ενώ λαμβάνει και μεταδίδει εικόνες διαμέσου ραδιοκυμάτων σε ειδικούς καταγραφείς που βρίσκονται προσκολλημένοι στο δέρμα και συνδέονται με ειδικό μηχάνημα καταγραφής. Υστερα τα ψηφιακά δεδομένα επεξεργάζονται από ειδικό λογισμικό σε υπολογιστή, ώστε να έχουμε πλήρη εικόνα του εντέρου.
Ποια είναι τα μειονεκτήματα της μεθόδου;
Παρά την αναμφισβήτητη βοήθεια που προσφέρει στη διερεύνηση του λεπτού εντέρου, έχει και αρκετά μειονεκτήματα, όπως αδυναμία λήψης βιοψιών ή εκτέλεσης επεμβατικών πράξεων. Η δε κάψουλα δεν κατευθύνεται από τον γιατρό και, αν το έντερο του ασθενούς δεν είναι καλά προετοιμασμένο, σε ορισμένες περιοχές η ορατότητα είναι μειωμένη. Παρ' όλα αυτά, βοηθά αφάνταστα στον έλεγχο του λεπτού εντέρου, κάτι που στο παρελθόν φάνταζε εξωπραγματικό.
Με ποιους μηχανισμούς το στρες επηρεάζει το πεπτικό μας σύστημα;
Η λειτουργία του πεπτικού συστήματος μπορεί να επηρεαστεί από φλεγμονώδεις, ανοσολογικούς μηχανισμούς, καθώς και από κοινωνικούς παράγοντες, όπως το στρες. Τα τελευταία χρόνια, η έρευνα της παθογενετικής σχέσης μεταξύ ψυχοκοινωνικού στρες και κινητικών διαταραχών και λειτουργικών συμπτωμάτων εστιάστηκε στη μελέτη του άξονα κεντρικού νευρικού συστήματος (ΚΝΣ) και εντερικού νευρικού συστήματος (ΕΝΣ). Στη διαδικασία αυτή πιστεύεται ότι εμπλέκονται γενετικοί παράγοντες, εμπειρίες της πρώιμης ηλικίας, η χλωρίδα του εντέρου, διαιτητικοί παράγοντες, καθώς και δυσλειτουργίες του αυτόνομου νευρικού συστήατος. Το ψυχολογικό - συναισθηματικό στρες μπορεί να αποδιοργανώσει τη γαστρεντερική λειτουργία ακόμη και σε φυσιολογικά άτομα, οδηγώντας σε συμπτώματα όπως κοιλιακός πόνος και διάρροια. Επίσης, η προκαλούμενη γαστρεντερική ανταπόκριση στο ίδιο άτομο μπορεί να ποικίλλει από μέρα σε μέρα, ανάλογα με τη συναισθηματική του κατάσταση. Προβλήματα στο γάμο, ένταση στη σχέση με τους γονείς ή τα παιδιά, επαγγελματικές δυσκολίες, απώλεια αγαπημένου προσώπου, αλλά και η σωματική ή σεξουαλική κακοποίηση, συχνά προκαλούν την εμφάνιση συμπτωμάτων από το πεπτικό σύστημα.
Πώς διαγιγνώσκεται η επίδραση του στρες στο πεπτικό σύστημα;
Τα συμπτώματα που συνήθως οι ασθενείς αναφέρουν κατά τη διάρκεια στρεσογόνων περιόδων είναι κοιλιακό άλγος, αυξημένη συχνότητα κενώσεων ή αραιότερη σύσταση κοπράνων, μετεωρισμό («φούσκωμα»), αίσθημα ατελούς κένωσης, παρουσία βλέννας στα κόπρανα. Η βελτίωση του πόνου μετά την αφόδευση υποδηλώνει την προέλευση του συμπτώματος -συνήθως από το παχύ έντερο-, ενώ η αλλαγή της υφής των κοπράνων υποδηλώνει συνήθως διαταραχές της κινητικότητας και της εκκριτικής λειτουργίας του εντέρου. Σπανιότερα, οι ασθενείς παραπονούνται για κεφαλαλγία, συχνουρία και νυχτερινή αφύπνιση για ούρηση, ατελή κένωση της ουροδόχου κύστεως και οσφυαλγία. Ωστόσο, ιδιαίτερη σημασία έχει η σωστή λήψη του ιστορικού του ασθενούς και η πλήρης κλινική εξέταση, δεδομένου ότι τα προαναφερθέντα συμπτώματα μπορεί να σχετίζονται και με άλλα νοσήματα.
Προς αυτή την κατεύθυνση ο γιατρός θα πρέπει επισταμένως να αναζητά τα λεγόμενα «συμπτώματα συναγερμού», τα οποία είναι: ηλικία μεγαλύτερη των 50 ετών, απώλεια βάρους, προοδευτική δυσφαγία, κάποια ψηλαφητή μάζα στο επιγάστριο, νυχτερινά συμπτώματα που αφυπνίζουν τον ασθενή, οικογενειακό ιστορικό καρκίνου του παχέος εντέρου, αιμορραγία από το ορθό, πρόσφατη λήψη αντιβιοτικών ή μη στεροειδών αντιφλεγμονωδών φαρμάκων, ανεξήγητη σιδηροπενική αναιμία κ.ά.
Πώς μπορούμε να αντιμετωπίσουμε τα προβλήματα που προκύπτουν λόγω στρες -π.χ. τη χρόνια δυσκοιλιότητα- ή και να δράσουμε προληπτικά;
Σε ένα χρόνιο, αγνώστου αιτιολογίας νόσημα χωρίς τεκμηριωμένη θεραπευτική αγωγή -το οποίο σαφώς επιδρά στην ποιότητα ζωής των ασθενών και επηρεάζεται σημαντικά από ψυχοκοινωνικές παραμέτρους-, είναι σημαντικό ο γιατρός να ακούει τους ασθενείς -οι περισσότεροι εκ των οποίων είναι φοβισμένοι, θεωρώντας ότι πάσχουν από σοβαρό νόσημα-, συζητώντας διεξοδικά και ερμηνεύοντας τα συμπτώματα. Η όλη διαδικασία καθησυχάζει τον ασθενή και βοηθά σημαντικά στη θεραπεία. Ωστόσο, η πλειονότητα των ατόμων που υποφέρουν από δυσκοιλιότητα αντιμετωπίζουν το πρόβλημα εμπειρικά, με τη χρήση καθαρτικών που συνήθως προμηθεύονται από άλλους πάσχοντες. Μόνο ένα πολύ μικρό ποσοστό αναζητά εξαρχής μια επιστημονικά σωστή λύση του προβλήματος. Βασικοί στόχοι είναι η αύξηση της πρόσληψης φυτικών ινών (τουλάχιστον 25 γρ./ημέρα) και ύδατος, η σωματική άσκηση, η καθιέρωση κατάλληλων συνθηκών τουαλέτας -ιδιαίτερα στο χώρο εργασίας, διότι έχει φανεί πως η εκούσια αναστολή της αποβολής των κοπράνων επιδεινώνει τη δυσκοιλιότητα-, καθώς και η αποφυγή της χρόνιας χρήσης καθαρτικών
Πώς αντιμετωπίζονται σήμερα οι αποκαλούμενοι «δύσκολοι» πολύποδες του εντέρου;
Η ενδοσκοπική αφαίρεση των πολυπόδων του παχέος εντέρου αποτελεί, σχεδόν, ρουτίνα στην καθημερινή
κλινική πράξη και έχει αποδειχτεί ότι μειώνει σημαντικά τον κίνδυνο ανάπτυξης καρκίνου του παχέος εντέρου. Ορισμένοι πολύποδες, οι οποίοι χαρακτηρίζονται και «δύσκολοι», αποτελούν πρόκληση για τον ενδοσκόπο και απαιτούν διαφορετική προσέγγιση από ό,τι με τις συνηθισμένες τεχνικές. Από την άλλη, ο καρκίνος του παχέος εντέρου συνιστά τη δεύτερη αιτία θανάτου από κακοήθη νεοπλάσματα στο σύνολο των δύο φύλων παγκοσμίως. Σήμερα οι οδηγίες για τον προσυμπτωματικό έλεγχο του καρκίνου του παχέος εντέρου αναφέρουν ότι η εξέταση με κολονοσκόπηση στον γενικό πληθυσμό θα πρέπει να ξεκινά στην ηλικία των 50 ετών Ωστόσο, σε περιπτώσεις ατόμων με κληρονομικό ιστορικό, επιβάλλεται ο έλεγχος να ξεκινά από την ηλικία των 25 ετών.
Όμως, ο καρκίνος του πεπτικού έχει στενή σχέση με τον τρόπο ζωής και διατροφής του πληθυσμού, ο οποίος έχει αλλάξει ριζικά τις τελευταίες δεκαετίες.
Πράγματι. Η ανεπαρκής πρόσληψη φυλλικού οξέος, αντιοξειδωτικών βιταμινών, ιχνοστοιχείων και συστατικών με αντιοξειδωτική δράση (λαχανικά, φρούτα, όσπρια, ξηροί καρποί, δημητριακά ολικής άλεσης και ελαιόλαδο), σε συνδυασμό με τη μείωση της σωματικής άσκησης, αυξάνει τον κίνδυνο για καρκίνο πάνω από 35%. Δυστυχώς, ελάχιστοι Ελληνες -κυρίως οι έφηβοι-λαμβάνουν περισσότερο από 400 γρ. λαχανικών την ημέρα ή 4 έως 5 φρούτα ημερησίως, ποσότητες απαραίτητες για την πρόσληψη φυλλικού οξέος και αντιοξει δωτικών ουσιών, που ελαττώνουν τον κίνδυνο ανάπτυξης καρκίνου του εντέρου κατά 40% - 50%.
Αντίθετα, η αυξημένη κατανάλωση κόκκινου κρέατος, επεξεργασμένων κρεατικών, η χρήση φυτικών ελαίων (π.χ. φοινικέλαιο), που κατά κόρον χρησιμοποιείται στα εστιατόρια ταχείας εστίασης, αυξάνουν τον κίνδυνο για καρκίνο του παχέος εντέρου, όπως έχουμε διαπιστώσει τις τελευταίες δεκαετίες στη χώρα μας. Μεγάλη έρευνα, το 2001, έδειξε ότι η κατανάλωση 100 γρ. κόκκινου κρέατος σε καθημερινή βάση συνοδεύεται από αύξηση κατά 12% -17% του κινδύνου ανάπτυξης καρκίνου, ενώ η καθημερινή κατανάλωση 25 γρ. επεξεργασμένου κρέατος συνοδεύεται από αύξηση του κινδύνου κατά 49%. Η καθημερινή άσκηση και η χαμηλή κατανάλωση κρέατος και άλλων ζωικών προϊόντων, καθώς και η υψηλή κατανάλωση φρούτων, λαχανικών, δημητριακών και ελαιολάδου, αποτελούν ασπίδα ενάντια στην ανάπτυξη καρκίνου του παχέος εντέρου.
INFO
Ο κ. Μιχάλης Δ. Τζιβράς είναι καθηγητής Ιατρικής στο Εθνικό Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, υπεύθυνος του Γαστρεντερολογικού - Ενδοσκοπικού Τμήματος Κλινικής Παθολογικής Φυσιολογίας στο Γενικό Νοσοκομείο «Λαϊκό». Οι κλινικές και ερευνητικές του μελέτες αφορούν το σύνολο των παθήσεων του πεπτικού συστήματος. Ιδιαίτερα, η ερευνητική του ομάδα (από τις πρώτες στον ελλαδικό χώρο αλλά και διεθνώς) ασχολήθηκε με τη λοίμωξη από το ελικοβακτηρίδιο του πυλωρού (Helicobacter pylori) και τη θεραπεία της.
ΤΗΣ ΕΛΕΝΑΣ ΚΙΟΥΡΚΤΣΗ
Περιοδικό K-Life, Καθημερινή
Το ανθρώπινο σώμα δέχεται καθημερινά την επίθεση του χρόνου, πληθώρας τοξινών και λοιμογόνων παραγόντων, που συχνά επιτελείται σε υποσυνείδητο επίπεδο. Η σωστή λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος του οργανισμού έχει ζωτική σημασία για την επιβράδυνση της βιολογικής γήρανσης και την αποφυγή εμφάνισης ορισμένων νοσημάτων, όπως είναι οι αλλεργίες, τα καρκινώματα, τα αυτοάνοσα νοσήματα, οι επικίνδυνες λοιμώξεις, το σύνδρομο χρόνιας κόπωσης.
Το αμυντικό σύστημα του ανθρώπου περιλαμβάνει πολλούς μηχανισμούς άμυνας και προστασίας έναντι των τοξικών παραγόντων. Το δέρμα που προστατεύει τα ευαίσθητα εσωτερικά όργανα από τους εισβολείς, το ανώτερο αναπνευστικό σύστημα που φιλτράρει τον εισπνεόμενο αέρα και τα πεπτικά ένζυμα του στομάχου που καταστρέφουν τους εισβολείς που εισέρχονται στο σώμα μαζί με τα ωφέλιμα συστατικά των τροφών, αποτελούν τις πρώτες γραμμές άμυνας.
Βασικό ρόλο στην άμυνα του οργανισμού έχουν τα λευκά αιμοσφαίρια και ορισμένες χημικές ουσίες του αίματος που προσηλώνονται στους ξένους οργανισμούς και τις τοξίνες και τους καταστρέφουν. Τα λευκά αιμοσφαίρια, που κυκλοφορούν στο αίμα περιλαμβάνουν τα ουδετερόφιλα πολυμορφοπύρηνα, τα ηωσινόφιλα πολυμορφοπύρηνα, τα βασεόφιλα πολυμορφοπύρηνα, τα μονοπύρηνα, τα λεμφοκύτταρα, τα πλασματοκύτταρα. Η ιδιαίτερη ικανότητα του οργανισμού να αναπτύσσει ειδική αναμνηστική ανοσία έναντι ορισμένων παθογόνων αιτίων, έχει σημαντικό ρόλο στην αποτελεσματική άμυνα. Μετά την είσοδο του λοιμογόνου παράγοντα ο οργανισμός κινητοποιεί πολυμορφοπύρηνα και μονοπύρηνα, ενώ συγχρόνως ειδικά αντισώματα που παράγονται από λεμφοκύτταρα (Β λεμφοκύτταρα) και ειδικά ευαισθητοποιημένα λεμφοκύτταρα (Τ λεμφοκύτταρα) επιτίθενται στο παθογόνο. Τα ειδικά αντισώματα και τα ειδικά ευαισθητοποιημένα λεμφοκύτταρα έχουν σημαντικό ρόλο στην ανοσολογική μνήμη, στην οποία οφείλεται η ανοσία που αναπτύσσει ο οργανισμός έναντι ορισμένων παθογόνων μικροοργανισμών μετά τη λοίμωξη. Η παραγωγή των λευκών αιμοσφαιρίων γίνεται από το μυελό των οστών και από τα λεμφικά όργανα που εντοπίζονται στους λεμφαδένες, το σπλήνα, τον θύμο, τις αμυγδαλές, τους λεμφικούς σχηματισμούς του εντέρου και άλλων περιοχών.
Εκτός όμως από τα κινητά λευκά αιμοσφαίρια που κατευθύνονται μέσω του αίματος προς το λοιμογόνο και τον ιστό που φλεγμαίνει, υπάρχουν σε διάφορους ιστούς καθηλωμένα ιστικά μακροφάγα που αρχίζουν άμεσα την καθαρτική τους αποστολή, όταν ο ιστός υποστεί κάποια βλάβη.
Χημικές ουσίες που απελευθερώνονται έχουν ειδικές δράσεις. Επί παραδείγματι, η ισταμίνη και η βραδυκινίνη περιχαρακώνουν την περιοχή της φλεγμονής. Τα πυρετογόνα, έχουν ως άμεσο αποτέλεσμα την ρύθμιση της κεντρικής θερμοκρασίας σε υψηλότερα επίπεδα από τον υποθάλαμο και την εμφάνιση πυρετού στα λοιμώδη νοσήματα. Οι κυτοκίνες (π.χ. οι ιντερλευκίνες, η ιντερφερόνη α, παράγοντας νέκρωσης όγκων (TNF)), συντελούν στην ρύθμιση ανοσιακών, αποτοξινωτικών και αιμοποιητικών διεργασιών. Ορισμένες ουσίες, που παράγονται σε κυτταρικό επίπεδο εξουδετερώνουν άχρηστες ουσίες του μεταβολισμού και τοξίνες.
Η καλή φυσική κατάσταση του οργανισμού έχει ζωτική σημασία για τη σωστή άμυνα.
Η καλή φυσική κατάσταση εξασφαλίζεται με την αποχή από τον καπνό, την άσκηση, τη σωστή διατροφή που περιλαμβάνει επάρκεια θρεπτικών ουσιών, βιταμινών, αντιοξειδωτικών παραγόντων και ιχνοστοιχείων χωρίς να οδηγεί σε παχυσαρκία.
Ο άκαυστος καπνός περιέχει νικοτίνη, καρκινογόνες ουσίες και τοξίνες, με την καύση όμως οι βλαπτικές ουσίες σύμφωνα με επιστημονικές έρευνες πολλαπλασιάζονται λόγω της εξαέρωσης, της πυρόλυσης της πυροσύνθεσης του καπνού και των άλλων χημικών προσθέτων που χρησιμοποιούνται για την παρασκευή των διαφόρων ειδών τσιγάρου. Η νικοτίνη, η κύρια εθιστική ουσία στο τσιγάρο, αποδίδεται πολύ γρήγορα στον εγκέφαλο και προκαλεί εξάρτηση. Οι εθισμένοι στην νικοτίνη καπνιστές ρυθμίζουν αυτόματα την πρόσληψη νικοτίνης βάσει των επιπέδων της στο αίμα καπνίζοντας όταν απαιτείται ώστε να προκληθούν τα ψυχοδραστικά αποτελέσματα της νικοτίνης και να αποφευχθούν τα συμπτώματα στέρησης. Oι καπνιστές τσιγάρων μικρής περιεκτικότητας σε πίσσα και νικοτίνη συχνά αυξάνουν την ποσότητα των τσιγάρων ούτως ώστε να επιτευχθούν τα επιθυμητά επίπεδα στο αίμα. Ο καπνός συγκροτείται από λεπτό αερόλυμα, ώστε να δύναται να μείνει στους αεραγωγούς και στην επιφάνεια των κυψελίδων και από αέρια φάση. Η αέρια φάση περιέχει μονοξείδιο του άνθρακα, τοξικές ερεθιστικές και αρωματικές ουσίες. Τα σωματίδια του αερολύματος περιέχουν πλήθος τοξικών και καρκινογόνων. Το υπόλειμμα των σωματιδίων, αφού αφαιρεθεί η υγρασία και η νικοτίνη αποκαλείται πίσσα. Οι τοξικοί αυτοί παράγοντες αλλοιώνουν την τοπική άμυνα του αναπνευστικού επιθηλίου, με αποτέλεσμα την μειωμένη ανοσολογική ικανότητα. Η διαταραχή του ανοσοποιητικού επιδεινώνεται περαιτέρω στον χρόνιο καπνιστή, λόγω της αύξησης του διοξειδίου του άνθρακα και της πτώσης του οξυγόνου του αίματος. Μελέτες έχουν αναδείξει σε καπνιστές δυσλειτουργία των λευκών αιμοσφαιρίων.
Η σωστή συστηματική άσκηση σε αρκετές περιπτώσεις σύμφωνα με μελέτες οδηγεί σε καλύτερη μεταβολική κατάσταση και κινητοποιεί αμυντικές εφεδρείες σε ολόκληρο το σώμα. H σωστή άθληση περιλαμβάνει δραστηριότητες που προκαλούν μετατόπιση του κέντρου βάρους του σώματος και επιτάχυνση της αναπνοής και του σφυγμού. Η δραστηριότητα αυτή μπορεί να μην είναι οργανωμένη άσκηση, αλλά γρήγορο περπάτημα ημερησίως. Η κίνηση μπορεί να είναι ενταγμένη στο πρόγραμμα της καθημερινότητας με απλές τροποποιήσεις καθημερινής συμπεριφοράς, όπως η χρήση σκάλας αντί του ανελκυστήρα, το καθημερινό γρήγορο βάδισμα, η εγκατάλειψη του αυτοκινήτου. Πριν την ένταξη σε πρόγραμμα άσκησης πρέπει απαραιτήτως να προηγείται σοβαρή ιατρική εξέταση, κατά την οποία αξιολογείται η ικανότητα άσκησης, ο βαθμός έντασης που μπορεί να έχει ένα πρόγραμμα άσκησης, το είδος της άσκησης και η περιοδικότητα της ιατρικής παρακολούθησης. Αυτό είναι απαραίτητο, γιατί ορισμένου τύπου αθλητικές δραστηριότητες, μπορεί να πυροδοτήσουν καρδιακά επεισόδια, μυοσκελετικά προβλήματα, ασθματικές κρίσεις και άλλα παθολογικά προβλήματα σε ευαίσθητους οργανισμούς.
Τα υγιή άτομα πρέπει να κάνουν διατροφή που να περιλαμβάνει καθημερινώς φρούτα, λαχανικά, σύνθετους υδατάνθρακες (π.χ. όσπρια, μαύρο ψωμί, δημητριακά ολικής άλεσης), φρέσκο λάδι, γαλακτοκομικά προϊόντα χαμηλής περιεκτικότητας σε λιπαρά. Η καθημερινή διατροφή δεν πρέπει να έχει υψηλή περιεκτικότητα σε θερμίδες. Το ψάρι εφοδιάζει το σώμα με υψηλής ποιότητας πρωτεΐνη, ω3 λιπαρά, πολύτιμα άλατα και βιταμίνες και πρέπει να είναι συστατικό μιας σωστής ισορροπημένης διατροφής. Καλό είναι να αποφεύγεται η κατάχρηση κρέατος, λιπαρών ιδιαίτερα κορεσμένων, γλυκαντικών ουσιών και τυποποιημένων προϊόντων (κενές θερμίδες). Καλό είναι να πίνετε αρκετό νερό υψηλής ποιότητας.
Ιδιαίτερα σημαντικά για την ομαλή λειτουργία του ανοσοποιητικού στον υγιή οργανισμό είναι οι βιταμίνες και τα ιχνοστοιχεία που παρατίθενται:
Βιταμίνη Α. Η έλλειψή της έχει ως αποτέλεσμα τον περιορισμό της λειτουργικότητας των ανατομικών φραγμών, τη μείωση της δραστηριότητας αρκετών ανοσοποιητικών κυττάρων, τη μείωση του αριθμού των Τ και Β λεμφοκυττάρων. Αυξημένες συγκεντρώσεις ευρίσκονται στο γάλα, γαλακτοκομικά προϊόντα, βούτυρο, καρότα, στις γλυκοπατάτες, στα βερίκοκα, στα κίτρινα λαχανικά, στο συκώτι, στο αυγό.
Βιταμίνη Ε. Η βιταμίνη Ε είναι απαραίτητη για την προστασία των κυτταρικών μεμβρανών ενάντια στην υπεροξείδωση λιπιδίων που συνιστά ανοσοκατασταλτική διεργασία. Η έλλειψή της αυξάνει την ευπάθεια σε ορισμένες λοιμώξεις. Αυξημένες συγκεντρώσεις ευρίσκονται στο φρέσκο φυτικό λάδι, στο ελαιόλαδο, στο φύτρο σταριού, στα πλήρη δημητριακά, στους ξηρούς καρπούς – φιστίκια.
Βιταμίνη C . Eίναι σημαντική για την ομαλή παραγωγή των λευκών αιμοσφαιρίων. Αυξημένες συγκεντρώσεις ευρίσκονται στις ντομάτες, στα εσπεριδοειδή, μαϊντανό, πράσινες πιπεριές, πράσινα ωμά λαχανικά, πεπόνια, φράουλες, λάχανο, πατάτες, κίτρα, ραπανάκια.
Βιταμίνη Β12, Β6, φυλλικό οξύ. Το φυλλικό οξύ, οι βιταμίνες Β12, Β6, συντελούν στην ομαλή λειτουργία της ειδικής αναμνηστικής ανοσίας αλλά και της φυσικής ανοσίας. Η Β12 υπάρχει μόνο σε τρόφιμα ζωικής προέλευσης όπως γάλα, κρέας, τυρί, αυγά, ψάρι. Αυξημένες συγκεντρώσεις Β6, ευρίσκονται στις μπανάνες, δημητριακά, στο συκώτι, στα πουλερικά, στα όσπρια, αυγό, ψάρια και πράσινα λαχανικά, κρέας, ξηροί καρποί, πατάτες, γλυκοπατάτες, ζύμη, σταφίδες, δαμάσκηνα. Αυξημένες συγκεντρώσεις φυλλικού, ευρίσκονται στα πράσινα φύλλα λαχανικών, όσπρια, ξηρούς καρπούς, φύτρο σταριού, συκώτι, αυγά.
Ο χαλκός. Είναι σημαντικός στην ομαλή παραγωγή ιντερλευκίνης 2, μιας κυτοκίνης που εμπλέκεται στον φυσιολογικό μεταβολισμό των λεμφοκυττάρων. Αυξημένες συγκεντρώσεις χαλκού, ευρίσκονται στο συκώτι, θαλασσινά, αυγό, ξηρούς καρπούς- αμύγδαλα, όσπρια, πλήρη δημητριακά, αλεύρι βρώμης.
Ο σίδηρος . Είναι σημαντικός για την ομαλή διεξαγωγή των φλεγμονωδών απαντήσεων, την ομαλή λειτουργία των λευκών αιμοσφαιρίων, την απελευθέρωση κυτοκινών, την ανάπτυξη του λεμφικού ιστού. Αυξημένες συγκεντρώσεις σιδήρου, ευρίσκονται στο συκώτι, το κρέας, τα όσπρια, τα πλήρη δημητριακά, το αυγό, τα πράσινα λαχανικά, ξερά φρούτα.
Το μαγνήσιο. Ο θύμος αδένας που είναι εστία παραγωγής των Τ λεμφοκυττάρων αλλοιώνεται επί ανεπαρκείας. Αυξημένες συγκεντρώσεις μαγνησίου ευρίσκονται στις μπανάνες, πλήρη δημητριακά, όσπρια, γαλακτοκομικά, στους ξηρούς καρπούς, πράσινα λαχανικά, ορισμένα θαλασσινά, κακάο.
Το μαγγάνιο. Διαδραματίζει σημαντικό ρόλο σε φλεγμονώδεις αντιδράσεις, καθώς και στην προσκόλληση και αποκοκκίωση των ουδετεροφίλων. Αυξημένες συγκεντρώσεις μαγγανίου ευρίσκονται σε πράσινα λαχανικά, πλήρη δημητριακά, φρούτα, όσπρια, ξηρούς καρπούς.
Το σελήνιο. Επηρεάζει την αντιοξειδωτική κατάσταση του οργανισμού και η έλλειψή του αυξάνει τον κίνδυνο λοιμώξεων. Αυξημένες συγκεντρώσεις ευρίσκονται σε κρέατα, θαλασσινά, αυγά, ξηρούς καρπούς, πράσινα λαχανικά, πλήρη δημητριακά, φρούτα, όσπρια.
Ο ψευδάργυρος. Εμπλέκεται σε πολλαπλές κυτταρικές λειτουργίες και η έλλειψή του προκαλεί αυξημένη επίπτωση λοιμώξεων. Αυξημένες συγκεντρώσεις ευρίσκονται στα οστρακοειδή, φύτρο σταριού, κρέας, ξηρούς καρπούς, αυγό, ψάρια, σε δημητριακά ολικής αλέσεως.
Η τεχνητή χορήγηση βιταμινών και ιχνοστοιχείων με τη μορφή συμπληρωμάτων, δεν ενδείκνυται στον υγιή οργανισμό, διότι η υπερβολική άθροιση βιταμινών και ιχνοστοιχείων έχει δυσμενή για τον οργανισμό αποτελέσματα. Παρόλα αυτά είναι χρήσιμη, σε ορισμένες περιπτώσεις και πρέπει να γίνεται υπό ιατρική παρακολούθηση (π.χ. κακή διατροφή, υπερκόπωση, γήρας, stress κ.λπ.) κατά την διάρκεια της οποίας καθορίζεται η δόση και η διάρκεια της χορήγησης.
Η σωστή ρύθμιση των χρόνιων νοσημάτων από τα οποία πάσχει ένας ασθενής είναι πολύ σημαντική στην τόνωση του ανοσοποιητικού συστήματος. Ειδικότερα ορισμένα νοσήματα όπως ο διαβήτης, η ηπατική ανεπάρκεια, η νεφρική ανεπάρκεια αλλοιώνουν σημαντικά τη σωστή άμυνα και πρέπει να έχουν άριστη ρύθμιση. Στις περιπτώσεις αυτές συχνά απαιτείται εφαρμογή ειδικών διατροφικών προγραμμάτων και προγραμμάτων καθημερινότητας ανάλογα με το είδος της χρόνιας πάθησης.
Η ενισχυτική εφαρμογή εμβολίων προς τόνωση του ανοσοποιητικού έχει εφαρμογή σε ορισμένες περιπτώσεις.
Η καλή φυσική κατάσταση του οργανισμού έχει ζωτική σημασία για τη σωστή άμυνα.
Η καλή φυσική κατάσταση εξασφαλίζεται με την αποχή από τον καπνό, την άσκηση, τη σωστή διατροφή που περιλαμβάνει επάρκεια θρεπτικών ουσιών, βιταμινών, αντιοξειδωτικών παραγόντων και ιχνοστοιχείων χωρίς να οδηγεί σε παχυσαρκία.
Ο άκαυστος καπνός περιέχει νικοτίνη, καρκινογόνες ουσίες και τοξίνες, με την καύση όμως οι βλαπτικές ουσίες σύμφωνα με επιστημονικές έρευνες πολλαπλασιάζονται λόγω της εξαέρωσης, της πυρόλυσης της πυροσύνθεσης του καπνού και των άλλων χημικών προσθέτων που χρησιμοποιούνται για την παρασκευή των διαφόρων ειδών τσιγάρου. Η νικοτίνη, η κύρια εθιστική ουσία στο τσιγάρο, αποδίδεται πολύ γρήγορα στον εγκέφαλο και προκαλεί εξάρτηση. Οι εθισμένοι στην νικοτίνη καπνιστές ρυθμίζουν αυτόματα την πρόσληψη νικοτίνης βάσει των επιπέδων της στο αίμα καπνίζοντας όταν απαιτείται ώστε να προκληθούν τα ψυχοδραστικά αποτελέσματα της νικοτίνης και να αποφευχθούν τα συμπτώματα στέρησης. Oι καπνιστές τσιγάρων μικρής περιεκτικότητας σε πίσσα και νικοτίνη συχνά αυξάνουν την ποσότητα των τσιγάρων ούτως ώστε να επιτευχθούν τα επιθυμητά επίπεδα στο αίμα. Ο καπνός συγκροτείται από λεπτό αερόλυμα, ώστε να δύναται να μείνει στους αεραγωγούς και στην επιφάνεια των κυψελίδων και από αέρια φάση. Η αέρια φάση περιέχει μονοξείδιο του άνθρακα, τοξικές ερεθιστικές και αρωματικές ουσίες. Τα σωματίδια του αερολύματος περιέχουν πλήθος τοξικών και καρκινογόνων. Το υπόλειμμα των σωματιδίων, αφού αφαιρεθεί η υγρασία και η νικοτίνη αποκαλείται πίσσα. Οι τοξικοί αυτοί παράγοντες αλλοιώνουν την τοπική άμυνα του αναπνευστικού επιθηλίου, με αποτέλεσμα την μειωμένη ανοσολογική ικανότητα. Η διαταραχή του ανοσοποιητικού επιδεινώνεται περαιτέρω στον χρόνιο καπνιστή, λόγω της αύξησης του διοξειδίου του άνθρακα και της πτώσης του οξυγόνου του αίματος. Μελέτες έχουν αναδείξει σε καπνιστές δυσλειτουργία των λευκών αιμοσφαιρίων.
Η σωστή συστηματική άσκηση σε αρκετές περιπτώσεις σύμφωνα με μελέτες οδηγεί σε καλύτερη μεταβολική κατάσταση και κινητοποιεί αμυντικές εφεδρείες σε ολόκληρο το σώμα. H σωστή άθληση περιλαμβάνει δραστηριότητες που προκαλούν μετατόπιση του κέντρου βάρους του σώματος και επιτάχυνση της αναπνοής και του σφυγμού. Η δραστηριότητα αυτή μπορεί να μην είναι οργανωμένη άσκηση, αλλά γρήγορο περπάτημα ημερησίως. Η κίνηση μπορεί να είναι ενταγμένη στο πρόγραμμα της καθημερινότητας με απλές τροποποιήσεις καθημερινής συμπεριφοράς, όπως η χρήση σκάλας αντί του ανελκυστήρα, το καθημερινό γρήγορο βάδισμα, η εγκατάλειψη του αυτοκινήτου. Πριν την ένταξη σε πρόγραμμα άσκησης πρέπει απαραιτήτως να προηγείται σοβαρή ιατρική εξέταση, κατά την οποία αξιολογείται η ικανότητα άσκησης, ο βαθμός έντασης που μπορεί να έχει ένα πρόγραμμα άσκησης, το είδος της άσκησης και η περιοδικότητα της ιατρικής παρακολούθησης. Αυτό είναι απαραίτητο, γιατί ορισμένου τύπου αθλητικές δραστηριότητες, μπορεί να πυροδοτήσουν καρδιακά επεισόδια, μυοσκελετικά προβλήματα, ασθματικές κρίσεις και άλλα παθολογικά προβλήματα σε ευαίσθητους οργανισμούς.
Τα υγιή άτομα πρέπει να κάνουν διατροφή που να περιλαμβάνει καθημερινώς φρούτα, λαχανικά, σύνθετους υδατάνθρακες (π.χ. όσπρια, μαύρο ψωμί, δημητριακά ολικής άλεσης), φρέσκο λάδι, γαλακτοκομικά προϊόντα χαμηλής περιεκτικότητας σε λιπαρά. Η καθημερινή διατροφή δεν πρέπει να έχει υψηλή περιεκτικότητα σε θερμίδες. Το ψάρι εφοδιάζει το σώμα με υψηλής ποιότητας πρωτεΐνη, ω3 λιπαρά, πολύτιμα άλατα και βιταμίνες και πρέπει να είναι συστατικό μιας σωστής ισορροπημένης διατροφής (δύο - τρεις φορές εβδομαδιαίως). Καλό είναι να αποφεύγεται η κατάχρηση κρέατος, λιπαρών ιδιαίτερα κορεσμένων, γλυκαντικών ουσιών και τυποποιημένων προϊόντων (κενές θερμίδες). Καλό είναι να πίνετε αρκετό νερό υψηλής ποιότητας.
Ιδιαίτερα σημαντικά για την ομαλή λειτουργία του ανοσοποιητικού στον υγιή οργανισμό είναι οι βιταμίνες και τα ιχνοστοιχεία που παρατίθενται:
- Βιταμίνη Α. Η έλλειψή της έχει ως αποτέλεσμα τον περιορισμό της λειτουργικότητας των ανατομικών φραγμών, τη μείωση της δραστηριότητας αρκετών ανοσοποιητικών κυττάρων, τη μείωση του αριθμού των Τ και Β λεμφοκυττάρων. Αυξημένες συγκεντρώσεις ευρίσκονται στο γάλα, γαλακτοκομικά προϊόντα, βούτυρο, καρότα, στις γλυκοπατάτες, στα βερίκοκα, στα κίτρινα λαχανικά, στο συκώτι, στο αυγό.
- Βιταμίνη Ε. Η βιταμίνη Ε είναι απαραίτητη για την προστασία των κυτταρικών μεμβρανών ενάντια στην υπεροξείδωση λιπιδίων που συνιστά ανοσοκατασταλτική διεργασία. Η έλλειψή της αυξάνει την ευπάθεια σε ορισμένες λοιμώξεις. Αυξημένες συγκεντρώσεις ευρίσκονται στο φρέσκο φυτικό λάδι, στο ελαιόλαδο, στο φύτρο σταριού, στα πλήρη δημητριακά, στους ξηρούς καρπούς – φιστίκια.
- Βιταμίνη C. Eίναι σημαντική για την ομαλή παραγωγή των λευκών αιμοσφαιρίων. Αυξημένες συγκεντρώσεις ευρίσκονται στις ντομάτες, στα εσπεριδοειδή, μαϊντανό, πράσινες πιπεριές, πράσινα ωμά λαχανικά, πεπόνια, φράουλες, λάχανο, πατάτες, κίτρα, ραπανάκια.
- Βιταμίνη Β12, Β6, φυλλικό οξύ. Το φυλλικό οξύ, οι βιταμίνες Β12, Β6, συντελούν στην ομαλή λειτουργία της ειδικής αναμνηστικής ανοσίας αλλά και της φυσικής ανοσίας. Η Β12 υπάρχει μόνο σε τρόφιμα ζωικής προέλευσης όπως γάλα, κρέας, τυρί, αυγά, ψάρι. Αυξημένες συγκεντρώσεις Β6, ευρίσκονται στις μπανάνες, δημητριακά, στο συκώτι, στα πουλερικά, στα όσπρια, αυγό, ψάρια και πράσινα λαχανικά, κρέας, ξηροί καρποί, πατάτες, γλυκοπατάτες, ζύμη, σταφίδες, δαμάσκηνα. Αυξημένες συγκεντρώσεις φυλλικού, ευρίσκονται στα πράσινα φύλλα λαχανικών, όσπρια, ξηρούς καρπούς, φύτρο σταριού, συκώτι, αυγά.
- Ο χαλκός. Είναι σημαντικός στην ομαλή παραγωγή ιντε ρλευκίνης 2, μιας κυτοκίνης που εμπλέκεται στον φυσιολογικό μεταβολισμό των Τα λεμφοκυττάρων. Αυξημένες συγκεντρώσεις χαλκού, ευρίσκονται στο συκώτι, θαλασσινά, αυγό, ξηρούς καρπούς- αμύγδαλα, όσπρια, πλήρη δημητριακά, αλεύρι βρώμης
- Ο σίδηρος. Είναι σημαντικός για την ομαλή διεξαγωγή των φλεγμονωδών απαντήσεων, την ομαλή λειτουργία των λευκών αιμοσφαιρίων, την απελευθέρωση κυτοκινών, την ανάπτυξη του λεμφικού ιστού. Αυξημένες συγκεντρώσεις σιδήρου, ευρίσκονται στο συκώτι, το κρέας, τα όσπρια, τα πλήρη δημητριακά, το αυγό, τα πράσινα λαχανικά, ξερά φρούτα.
- Το μαγνήσιο. Ο θύμος αδένας που είναι εστία παραγωγής των Τ λεμφοκυττάρων αλλοιώνεται επί ανεπαρκείας. Αυξημένες συγκεντρώσεις μαγνησίου ευρίσκονται στις μπανάνες, πλήρη δημητριακά, όσπρια, γαλακτοκομικά, στους ξηρούς καρπούς, πράσινα λαχανικά, ορισμένα θαλασσινά, κακάο.
- Το μαγγάνιο. Διαδραματίζει σημαντικό ρόλο σε φλεγμονώδεις αντιδράσεις, καθώς και στην προσκόλληση και αποκοκκίωση των ουδετεροφίλων. Αυξημένες συγκεντρώσεις μαγγανίου ευρίσκονται σε πράσινα λαχανικά, πλήρη δημητριακά, φρούτα, όσπρια, ξηρούς καρπούς.
- Το σελήνιο. Επηρεάζει την αντιοξειδωτική κατάσταση του οργανισμού και η έλλειψή του αυξάνει τον κίνδυνο λοιμώξεων. Αυξημένες συγκεντρώσεις ευρίσκονται σε κρέατα, θαλασσινά, αυγά, ξηρούς καρπούς, πράσινα λαχανικά, πλήρη δημητριακά, φρούτα, όσπρια.
- Ο ψευδάργυρος. Εμπλέκεται σε πολλαπλές κυτταρικές λειτουργίες και η έλλειψή του προκαλεί αυξημένη επίπτωση λοιμώξεων. Αυξημένες συγκεντρώσεις ευρίσκονται στα οστρακοειδή, φύτρο σταριού, κρέας, ξηρούς καρπούς, αυγό, ψάρια, σε δημητριακά ολικής αλέσεως.
Η τεχνητή χορήγηση βιταμινών και ιχνοστοιχείων με τη μορφή συμπληρωμάτων, δεν ενδείκνυται στον υγιή οργανισμό, διότι η υπερβολική άθροιση βιταμινών και ιχνοστοιχείων έχει δυσμενή για τον οργανισμό αποτελέσματα. Παρόλα αυτά είναι χρήσιμη, σε ορισμένες περιπτώσεις και πρέπει να γίνεται υπό ιατρική παρακολούθηση (π.χ. κακή διατροφή, υπερκόπωση, γήρας, stress κ.λπ.) κατά την διάρκεια της οποίας καθορίζεται η δόση και η διάρκεια της χορήγησης.
Η σωστή ρύθμιση των χρόνιων νοσημάτων από τα οποία πάσχει ένας ασθενής είναι πολύ σημαντική στην τόνωση του ανοσοποιητικού συστήματος. Ειδικότερα ορισμένα νοσήματα όπως ο διαβήτης, η ηπατική ανεπάρκεια, η νεφρική ανεπάρκεια αλλοιώνουν σημαντικά τη σωστή άμυνα και πρέπει να έχουν άριστη ρύθμιση. Στις περιπτώσεις αυτές συχνά απαιτείται εφαρμογή ειδικών διατροφικών προγραμμάτων και προγραμμάτων καθημερινότητας ανάλογα με το είδος της χρόνιας πάθησης.
Η ενισχυτική εφαρμογή εμβολίων προς τόνωση του ανοσοποιητικού έχει εφαρμογή σε ορισμένες περιπτώσεις.
Γράφει: Σοφία Παπαδοπούλου, Χημικός, Πρόεδρος Ayurveda Hellas A.E. , σε συνεργασία με το R&D της VRP
Σύμφωνα με τα στατιστικά στοιχεία, μία στις οκτώ γυναίκες θα νοσήσει από καρκίνο του μαστού σε κάποια φάση της ζωής της. Ωστόσο, από τη λίστα με τους γνωστούς παράγοντες κινδύνου, οι οποίοι κυμαίνονται από την ηλικία μέχρι την υπερκατανάλωση αλκοόλ, μία τουλάχιστον πιθανή αιτία συχνά παραβλέπεται, και η οποία, μάλιστα, ξεκινάει από το πιο ασυνήθιστο μέρος: τα έντερα.
Έρευνες που έχουν γίνει σε ζώα έχουν συνδέσει την υψηλή σε λίπη διατροφή με την εμφάνιση όγκων του μαστού - για να μην αναφέρουμε τις δύο φορές συχνότερη εμφάνιση και αριθμό των πολλαπλών νεοπλασμάτων. Ομοίως, οι έρευνες δείχνουν ότι οι γυναίκες που καταναλώνουν πολύ λιπαρά τρόφιμα έχουν σχεδόν τέσσερις φορές περισσότερες πιθανότητες να τους διαγνωστεί καρκίνος του μαστού σε σύγκριση με τις γυναίκες που δεν ακολουθούν υπερβολικά λιπαρή διατροφή. Όμως, δεν είναι μόνο αυτό: η έρευνα έχει επίσης δείξει ότι τα τρόφιμα που είναι πλούσια σε λίπος μπορεί να μεταβάλλουν αρνητικά τη σύνθεση της εντερικής χλωρίδας – πράγμα το οποίο υποδηλώνει ενδεχόμενο μοιραίο συσχετισμό μεταξύ της υγείας του στήθους και της διαταραγμένης ισορροπίας της εντερικής χλωρίδας.
Ένας άλλος εξαιρετικά κρίσιμος παράγοντας είναι ο μεταβολισμός των οιστρογόνων - μια ζωτική λειτουργία η οποία επίσης βασίζεται στο υγιές γαστρεντερικό περιβάλλον. Τα φιλικά εντερικά βακτήρια απομονώνουν τα χολικά οξέα με ορμονικό φορτίο και εξασφαλίζουν την σωστή απομάκρυνσή τους και την μη-επανεισαγωγή τους στην κυκλοφορία. Και δεδομένου ότι η αυξημένη έκθεση στα οιστρογόνα αποτελεί έναν επίσης γνωστό παράγοντα κινδύνου για την ανάπτυξη καρκίνου του μαστού, εύκολα μπορούμε να καταλάβουμε με ποιο τρόπο η ελαττωματική εντερική χλωρίδα μπορεί να προετοιμάσει το έδαφος για μια τέτοια δυσάρεστη διάγνωση. Στην πραγματικότητα, υπάρχουν ενδείξεις ότι και οι δύο παραπάνω παράγοντες – διατροφή υψηλή σε λίπη και υψηλή έκθεση σε οιστρογόνα – μπορεί να συνδέονται άμεσα μεταξύ τους.
Σε μια μελέτη για το συσχετισμό μεταξύ διατροφικού λίπους/φυτικών ινών και μεταβολισμού των οιστρογόνων, οι ερευνητές παρατήρησαν σημαντικά αυξημένα επίπεδα οιστρογόνων στα ούρα γυναικών που ακολουθούσαν μια διατροφή με υψηλά λιπαρά και ανεπαρκείς ποσότητες φυτικών ινών – μια διαπίστωση την οποία συνέδεσαν με την αυξημένη επαναπορρόφηση των οιστρογόνων στο πεπτικό σύστημα, στην οποία συνέβαλε η υπερβολική πρόσληψη λίπους.
Φυσικά, όσο αφορά τον κίνδυνο καρκίνου του μαστού, τα οιστρογόνα δεν αποτελούν τη μόνη ανησυχία: μεγάλο ρόλο παίζουν και διάφορες άλλες καρκινογόνες τοξίνες, πολλές από τις οποίες εισάγονται στον οργανισμό μέσω της πεπτικής οδού. Ευτυχώς, ωστόσο, στην περίπτωση αυτή μας προστατεύουν ορισμένα φιλικά βακτήρια, όπως τα δισχιδοβακτήρια (bifdobacteria) και οι γαλακτοβάκιλλοι (Lactobacillus rhamnosus GG). Η έρευνα δείχνει ότι αυτά τα προβιοτικά βακτήρια περιορίζουν τις λειτουργίες των ενζύμων που συμμετέχουν στη μεταβολική ενεργοποίηση ορισμένων χημικών μετατρέποντάς τα σε καρκινογόνα, και ότι εμποδίζουν την ανάπτυξη του καρκίνου, μειώνοντας ουσιαστικά τα επίπεδα αυτών των δυνητικά καρκινογόνων χημικών ουσιών στο έντερο.
Εάν δεν παίρνετε ήδη προβιοτικά για την υγεία του γαστρεντερικού συστήματος, υπάρχει σοβαρός λόγος να ξεκινήσετε να το κάνετε αμέσως τώρα.
Σοφία Παπαδοπούλου, Χημικός
Πρόεδρος Ayurveda Hellas A.E. , σε συνεργασία με το R&D της VRP
Εφημερίδα SAFE, τεύχος 8
Τα μικροθρεπτικά συστατικά είναι σημαντικά για την σωστή λειτουργία του νευρικού συστήματος. Αυτό λόγω της παραγωγής νευροδιαβιβαστών, της αντιοξειδωτικής τους δράσης, της διατήρησης της ροής του αίματος στα αιμοφόρα αγγεία του εγκεφάλου, του ελέγχου κίνησης των νεύρων και των μυών, της επικοινωνίας των νευρικών κυττάρων και άλλων λειτουργιών.
Αναλυτικότερα, η λειτουργία των θρεπτικών συστατικών στο νευρικό σύστημα είναι:
ΜΑΚΡΟΘΡΕΠΤΙΚΑ ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ
- ΠΡΩΤΕΪΝΕΣ: αποτελούν το κύριο συστατικό των μυών, οργάνων και ενδοκρινών αδένων καθώς επίσης των δοντιών, των οστών, των μαλλιών, του δέρματος και των κυττάρων του αίματος. Εκτός της λειτουργίας της δόμησης έχουν και άλλες ρυθμιστικές λειτουργίες. Τα ένζυμα, οι ορμόνες,οι πρωτεΐνες του αίματος, οι νουκλεοπρωτεΐνες και οι πρωτεΐνες σύσπασης αποτελούνται από αυτά τα μακροθρεπτικά συστατικά. Οι πρωτεΐνες επίσης παράγουν ενέργεια. Η πέψη αυτών ξεκινά από το στομάχι και συνεχίζει στο λεπτό έντερο. Τα τελικά προϊόντα είναι τα αμινοξέα. Αυτά απορροφόνται από το έντερο και μεταφέρονται από τις φλέβες στο συκώτι. Εκεί, κατευθύνονται σε κάθε κύτταρο του σώματος το οποίο απορροφά τα αμινοξέα που χρειάζεται για τη σύνθεση της πρωτεΐνης που χρειάζεται για τη λειτουργία του. Έχουν αναγνωριστεί 20 αμινοξέα από τα οποία 9 είναι απαραίτητα καθώς δεν συντίθενται στον οργανισμό και πρέπει να παρέχονται από τις τροφές και τα υπόλοιπα 11 είναι τα μη απαραίτητα (τα συνθέτει ο οργανισμός). Οι κυριότερες πηγές είναι το κρέας, το ψάρι, τα αυγά και τα γαλακτοκομικά. Υπάρχουν όμως και φυτικές πηγές όπως τα όσπρια, τα δημητριακά και τα λαχανικά. Οι ζωϊκές πηγές όμως είναι ανώτερες των φυτικών λόγω της περιεκτικότητάς τους σε απαραίτητα αμινοξέα. Παραδείγματα αμινοξέων που μετατρέπονται σε νευροδιαβιβαστές είναι:
1. ΤΡΥΠΤΟΦΑΝΗ --> ΣΕΡΟΤΟΝΙΝΗ
Βρίσκεται σε όλες σχεδόν τις ζωϊκές τροφές με μεγαλύτερη περιεκτικότητα στο ασπράδι του αυγού. Αποτελεί απαραίτητο αμινοξύ και μετατρέπεται βιοχημικά σε σεροτονίνη. Σχετίζεται με ψυχολογικές καταστάσεις όπως η δραστηριότητα, η επιθετικότητα, οι αισθητικές αντιδράσεις, ο ύπνος, η διάθεση, Η τρυπτοφάνη γενικά έχει ηρεμιστική δράση. Η καλύτερη όμως πηγή είναι ο συνδυασμός υδατανθράκων με πρωτεΐνη (πχ. γάλα με μπισκότο) λόγω της ανταγωνιστηκότητας της τυροσίνης και της αυξημένης ινσουλίνης.
2. ΤΥΡΟΣΙΝΗ --> ΕΠΙΝΕΦΡΙΝΗ, ΝΟΡΕΠΙΝΕΦΡΙΝΗ, ΝΤΟΠΑΜΙΝΗ
Μετατρέπεται σε κατεχολαμίνες (ΕΠΙΝΕΦΡΙΝΗ,ΝΟΡΕΠΙΝΕΦΡΙΝΗ, ΝΤΟΠΑΜΙΝΗ). Βρίσκεται σε τροφές όπως το τυρί, το γάλα, το γιαούρτι, το κοτόπουλο, τη σόγια, τα φυστίκια και άλλα. Συντίθεται επίσης στον οργανισμό από την φαινυλαλανίνη. Σχετίζεται με την κατάθλιψη αλλά και ασθένειες όπως το Parkinson's, το άγχος και την κόπωση. Οι θυρεοειδείς ορμόνες Τ3 και Τ4 προέρχονται επίσης από την τυροσίνη.
3. ΓΛΟΥΤΑΜΙΚΟ ΟΞΥ --> ΓΑΜΑ-ΑΜΙΝΟΒΟΥΤΥΡΙΚΟ ΟΞΥ (GABA)
Το γλουταμικό οξύ είναι ένα από τα πολλά αμινοξέα που ενεργούν σαν νευροδιαβιβαστές. Βρίσκεται σε τροφές όπως το τυρί, το κρέας, το ψάρι, τα αυγά, το τυρόγαλα. Είναι από τις πιο ενεργές ουσίες του κεντρικού νευρικού συστήματος. Το γλουταμικό οξύ μετατρέπεται μέσω ενός ενζύμου και της βιταμίνης Β6 στο Γάμα-Αμινοβουτυρό οξύ που αποτελεί πολύ σημαντικό νευροδιαβιβαστή που δρα στις συνάψεις του εγκεφάλου. Σχετίζεται με τη σωστή λειτουργία των μυών και έτσι ασθένειες όπως σπαστική διπληγία, σπαστικότητα και νευρομυική νευροπάθεια.
- ΥΔΑΤΑΝΘΡΑΚΕΣ: Χωρίζονται σε απλούς όπως τα σάκχαρα (πχ. ζάχαρη) και τους σύνθετους όπως άμυλα (πχ. όσπρια). Μέσω ενζυματικών αντιδράσεων, η πέψη τους αρχίζει από το στόμα. Τελικά μετατρέπονται σε γλυκόζη. Υπάρχουν βέβαια και τροφές που περιέχουν ελεύθερη γλυκόζη όπως τα σταφύλια. Η πέψη των απλών υδατανθράκων είναι γρήγορη και άμεση και έτσι σύντομη ενώ αυτή των σύνθετων περνάει όλη τη διαδικασία του μεταβολισμού και άρα πιο αργή και διαρκής. Έτσι, για την υγεία, οι δεύτεροι είναι και αυτοί που πρέπει να καταναλώνονται κυρίως δηλαδή λαχανικά, δημητριακά, όσπρια. Οι υδατάνθρακες καταλήγουν τελικά στο συκώτι το οποίο αποθηκεύει με τη μορφή γλυκογόνου και απελευθερώνει ξανά γλυκόζη που μεταφέρεται προς όλα τα κύτταρα του οργανισμού για ενέργεια. Τα μυϊκά κύτταρα επίσης αποθηκεύουν γλυκογόνο. Τα επίπεδα της γλυκόζης του αίματος ρυθμίζονται από την ισουλίνη, μια ορμόνη που εκκρίνεται από το πάγκρεας. Ο ρόλος της ινσουλίνης είναι η διέγερση της οξείδωσης της γλυκόζης από διάφορους ιστούς, η επιτάχυνση του σχηματισμού γλυκογόνου από τη γλυκόζη του αίματος, η παύση της διάσπασης του γλυκογόνου σε γλυκόζη για ενεργειακούς λόγους,η προώθηση της μετατροπής των υδατανθράκων σε λίπος. Καταλήγοντας βγαίνει το συμπέρασμα οτι οι υδατάνθρακες είναι απαραίτητη πηγή ενέργειας για όλο το σώμα. Έτσι είναι κατανοητό ότι βοηθούν στην μάθηση, τη μνήμη, τη σκέψη. Οι κυριότερες πηγές είναι η ζάχαρη, τα φρούτα, τα δημητριακά, τα όσπρια, τα λαχανικά και το γάλα.
ΖΑΧΑΡΗ
Έχει κατηγορηθεί περισσότερο από οποιαδήποτε άλλη διατροφική ουσία για την αρνητική της επίδραση στη συμπεριφορά. Έρευνες συνδέουν την κατανάλωση ζάχαρης με πολλές διαταραχές συμεριφοράς όπως την υπερδραστηριότητα, την κατάθλιψη, τη νοητική σύγχηση και την αντικοινωνικότητα. Η υποθετική σύνδεση ανάμεσα στην αντικοινωνική συμπεριφορά και την κατανάλωση ζάχαρης στηρίζεται στην πεποίθηση οτι η κατανάλωση απλών σακχάρων προκαλεί ανιδραστική υπογλυκαιμία εξαιτίας της αύξησης της ινσουλίνης ως αντίδραση στο αυξημένο επίπεδο σακχάρου στι αίμα. Η αντιδραστική υπογλυκαιμία σχετίζεται με βίαιη συμπεριφορά.
- ΛΙΠΗ: Η ομάδα αυτή των μακροθρεπτικών συστατικών έχει τα λιπαρά οξέα σαν βασικό δομικό στοιχείο. Αυτά μπορεί να περιέχον από 4 ως 26 άτομα άνθρακα. Διαχωρίζονται επίσης και ανάλογα με τους διπλούς δεσμούς που υπάρχουν με το υδρογόνο και έτσι υπάρχουν τα κορεσμένα (δεν εχουν διπλούς δεσμούς), τα μονοακόρεστα (με έναν διπλό δεσμό) και τα πολυακόρεστα (με περισσότερους διπλούς δεσμούς). Τα κορεσμένα επίσης είναι στερεά σε θερμοκρασία δωματίου (πχ. βούτυρο) ενώ τα ακόρεστα υγρά (πχ. λάδι). Τέλος υπάρχουν τα απαραίτητα λιπαρά οξέα (πχ. Ω3 όπως στο μουρουνέλαιο) που δεν συντίθενται στον οργανισμό και τα μη. Η πέψη των λιπών τους γίνεται στο λεπτό έντερο με τη βοήθεια πάντα ενζύμων. Τα τελικά προϊόντα της πέψης είναι λιπαρά οξέα, γλυκερόλη, μονο γλυκερίδια, διγλυκερίδια και χοληστερόλη. Η διάσπαση των λιπών ελέγχεται και από νευρικό σύστημα. Οι νευρώνες αποτελούνται σε μεγάλο ποσοστό από πολυακόρεστα λιπαρά οξέα μακράς αλύσσου. Έτσι κατασκευάζουν πολύπλοκες δομές όπως ο εγκέφαλος ο οποίος είναι υπεύθυνος τόσο για την επεξεργασία πληροφοριών όσο και για την μετάδοση των εντολών στο σώμα. Άλλες λειτουργίες των λιπών στο νευρικό σύστημα είναι:
1. Τα λίπη διεγείρουν την δράση του συμπαθητικού νευρικού συστήματος και διαπερνούν απαραίτητες ουσίες από τον αιματοεγκεφαλικό φραγμό.
2. Τα απαραίτητα λιπαρά οξέα είναι πρόδρομμες μορφές των προσταγλαδινών οι οποίες δρουν θετικά στο νευρικό σύστημα. Βοηθούν στην λειτουργία των νευροδιαβιβαστών Είναι σημαντικά για την καλή λειτουργία του εγκεφάλου. Σχετίζοται με ασθένειες όπως η κατάθλιψη, η δυσλεξία, η σχιζοφρένεια, η υπερδιέγερση, η διπολική διαταραχή, η νόσος Αλτσχάιμερ, η σκλήρυνση κατά πλάκας. Πηγές τους είναι τα ψάρια,το ηλιέλαιο, λινέλαιο, το μουρουνέλαιο και τα καρύδια.
3. Η χοληστερόλη είναι απαραίτητο δομικό συστατικό των κυτταρικών μεμβρανών και ιδιαίτερα του νευρικού ιστού. Είναι πρόδρομος ουσία των στεροειδών όπως τα χολικά άλατα, τις αδρενοκορτικοειδείς ορμόνες, τα οιστρογόνα, τα ανδρογόνα και την προγεστερόνη. Βοηθά στην επικοινωνία των νευρικών κυττάρων. Σχετίζεται με τον ύπνο, τη μάθηση, τη μνήμη, την καθοδήγηση των νευριτών. Πηγές είναι το κρέας, ο κρόκος του αυγού και τα γαλακτοκομικά
4. Διαφοροποιούνται σύμφωνα με την αναλογία του λίπους με την πρωτεΐνη καθώς επίσης και με τις διάφορες αναλογίες των λιπών. Έτσι υπάρχουν τα χυλομικρά, οι πολύ χαμηλής πυκνότητας (VLDL), οι ενδιάμεσης πυκνότητας (IDL), οι χαμηλής πυκνότητας (LDL) και οι υψηλής πυκνότητας (HDL). Οι λιποπρωτεΐνες των νευρογλοιακών κυττάρων διεγείρουν την ανάπτυξη των νευρώνων του κεντρικού νευρικού συστήματος,προάγουν την γένεση των συνάψεων, παίζουν σημαντικό ρόλο στην ομοιόσταση των λιπών του κεντρικού νευρικού συστήματος. Μπορεί να σχετίζονται με τη νόσο Αλτσχάιμερ, την απόπτωση των νευρώνων, την σύγχηση, τη μνήμη. Πηγές είναι τα τρόφιμα ζωϊκής προέλευσης.
ΜΙΚΡΟΘΡΕΠΤΙΚΑ ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ
|
ΜΙΚΡΟΘΡΕΠΤΙΚΑ ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ |
ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΣΤΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΕΙΨΗ |
ΠΗΓΕΣ |
|
ΒΙΤΑΜΙΝΗ Α |
Προβλήματα όρασης, δέρματος, μειωμένη αίσθηση γεύσης, μειωμένο ανοσοποιητικό |
Καρότα, πατάτες, σπανάκι, συκώτι, κολοκυθάκια, ακτινίδια, βερίκοκα, μαϊντανός, μπρόκολο |
|
ΒΙΤΑΜΙΝΗ Β1 |
Beri-Beri δηλαδή πολυνευροπάθεια στα πόδια, αστάθεια, τρόμος, πόνος, πονοκέφαλος, απώλεια μυελίνης, επιρροή στους αισθητικούς και κινητικούς άξονες των νευρώνων |
Χοιρινό, μακαρόνια, σουσάμι, συκώτι, όσπρια, φύτρο σιταριού |
|
ΒΙΤΑΜΙΝΗ Β2 |
Αίσθημα καύσου και φαγούρας στα μάτια, φωτοευαισθησία, αίσθηση καύσου γύρω από το στόμα, διαταραχή περιφερικών νεύρων |
Συκώτι, κοτόπουλο, μοσχάρι, μπακαλιάρος, πατάτα, δημητριακά, σπανάκι, γάλα, γιαούρτι, αρακάς |
|
ΒΙΤΑΜΙΝΗ Β3 |
Πελλάγρα δηλαδή νοητικά προβλήματα, αποπροσανατολισμός, σύγχηση, κατάθλιψη, προβλήματα μνήμης, μανία, παράνοια, πεπτικά και δερματικά προβλήματα. |
Μοσχάρι, χοιρινό, κοτόπουλο, μπακαλιάρος, αρακάς, ψωμί , πατάτες, συκώτι, αυγό
|
|
ΒΙΤΑΜΙΝΗ Β5 |
Κόπωση, αίσθημα καύσου σε χέρια και πόδια, πονοκέφαλος
|
Συκώτι, ρύζι, μανιτάρια, σολομός, αυγά, οστρακοειδή, κοτόπουλο, μπρόκολο |
|
ΒΙΤΑΜΙΝΗ Β6 |
Διαταραγμένη αίσθηση αφής, διάθεσης, επιληπτικές κρίσεις, ημικρανία, αδυναμία, αταξία, χρόνιος πόνος, κατάθλιψη. |
Συκώτι, φακές, κοτόπουλο, δημητριακά , σπανάκι , μπανάνα, ψωμί πιτυρούχο, ρύζι, καλαμπόκι, ψάρι, σιτάρι |
|
ΒΙΤΑΜΙΝΗ Β9 |
Προβλήματα περιφερικών νεύρων, προβλήματα μνήμης, μεγαλοβλαστική αναιμία, πρόβλημα ανάπτυξης νεύρων εμβρύου στην εγκυμοσύνη |
Δημητριακά, μαύρο ψωμί, πατάτες, αρακάς, μπρόκολο, μαρούλι, πορτοκάλι, μαύρα φασόλια, ρεβίθια, αυγό-κοτόπουλο, συκώτι, τσένταρ |
|
ΒΙΤΑΜΙΝΗ Β12 |
Προβλήματα μνήμης, διαταραχές αφής και κίνησης όπως αδυναμία. Εκφυλισμός της λευκής ουσίας στο εγκεφαλικό ημισφαίριο, οπτικά νεύρα, σπονδυλική στήλη. Επίσης μπορεί να προκαλέσει επιθετικότητα, σύγχηση
|
Συκώτι, μυώδη κρέατα, ψάρια, αυγά, τυρί, κοτόπουλο, γαλακτοκομικά, δημητριακά, όσπρια, λαχανικά, φρούτα |
|
ΧΟΛΙΝΗ (ΩΣ ΛΕΚΙΘΙΝΗ) ΑΣΕΤΥΛΧΟΛΙΝΗ |
Σχετίζεται με λειτουργίες όπως η μάθηση και η μνήμη.
|
Αυγό, σόγια, συκώτι, μπακαλιάρο, σπανάκι, φύτρο σταριού, ξηροί καρποί |
|
ΒΙΟΤΙΝΗ |
Κόπωση, κατάθλιψη, ζαλάδα, ανορεξία |
Φρούτα, λαχανικά, γάλα, ρύζι, κρέατα, αυγό, καλαμπόκι, τυρί, συκώτι, σαρδέλες, κουνουπίδι, δημητριακά, σπανάκι, ντομάτα |
|
ΒΙΤΑΜΙΝΗ C |
Μειωμένη παραγωγή των νευροδιαβιβαστών σεροτονίνη και ντοπαμίνη. . |
Αρακάς, γκρειπ-φρουτ, κουνουπίδι, λάχανο, μανταρίνι, μπάμιες, μπρόκολο, ντομάτα, πορτοκάλι , ραδίκια, ραπανάκια, συκώτι, σπανάκι |
|
ΒΙΤΑΜΙΝΗ D |
Οδηγεί σε μειωμένα επίπεδα ασβεστίου που μπορεί να προκαλέσει επιληπτικές κρίσεις, δυσμορφία των οστών, ιδρώτα, κόπωση, μυϊκούς σπασμούς. |
Βούτυρο, γάλα, τυρί, συκώτι, ρέγκα, τόνος, σαρδέλες, δημητριακά, φρούτα, γάλα, μουρουνέλαιο, πορτοκάλι, ντομάτα, μήλα, σπανάκι, κρεμμύδι, κριθάρι, βρώμη
|
|
ΒΙΤΑΜΙΝΗ Ε |
Μυϊκή δυστροφία, αταξία, προβλήματα κίνησης και ισορροπίας. |
Ηλιέλαιο, πατάτες, ντομάτες, αρακάς, φρούτα, μοσχάρι, τόνος, κοτόπουλο, αυγό, σιτάρι, μαρούλι, φασολάκια, γάλα
|
|
ΧΑΛΚΟΣ |
Γενετικές διαταρχές που προκαλούν αύξηση αυτού και έτσι νοητικά και κινητικά προβλήματα, σπαστικότητα |
Γάλα, συκώτι, λαχανικά, δημητριακά, κρέας, ψωμί |
|
ΑΣΒΕΣΤΙΟ |
Απώλεια ελέγχου των περιφερικών νεύρων και έτσι της μυϊκής σύσπασης. |
Γάλα, αγκινάρες, γαρίδες, γλώσσα, ελιές, λάχανο , μπακαλιάρος ,παξιμάδι, πορτοκάλι, ρεβίθια, σουσάμι, φασόλια, ψωμί, γιαούρτι, ακτινίδια, μπάμιες, μαϊντανός, σαρδέλες, σπανάκι, φασολάκια, μπρόκολο, μαρούλι, συκώτι, βοδινό, κοτόπουλο, αυγό, βρούβες |
|
ΦΩΣΦΟΡΟΣ |
Φτωχή μεταλλοποίηση των οστών, ρικέτσια, αδυναμία, ανορεξία, κακουχία, ψυχιατρικές διαταρχές. |
Αγκινάρες, αρακάς, αυγό, μοσχάρι, γάλα, γαλοπούλα, γλώσσα, ζαμπόν, κοτόπουλο, κρεμμύδια, μακαρόνια, μανιτάρια, μπακαλιάρος, παξιμάδι, σαρδέλες, συκώτι χοιρινό, τόνος, γραβιέρα, φακές, χοιρινό, ψωμί πιτυρούχο |
|
ΜΑΓΓΑΝΙΟ |
Διαταραχές ύπνου, κράμπες. |
Λαχανικά, δημητριακά, μπανάνες, μαρούλι, σπανάκι |
|
ΜΑΓΝΗΣΙΟ |
Μυϊκοί σπασμοί, άγχος, πονοκέφαλος, νευρομυική δυσλειτουργία, ψυχολογικές ανωμαλίες. |
Γάλα, κοτόπουλο, μπακαλιάρος, σαρδέλες, ψωμί, πράσινα λαχανικά, δημητριακά, καλαμπόκι, φασόλια, θαλασσινά, μαϊντανός, καρότα, σπανάκι |
|
ΣΙΔΗΡΟΣ |
Καθυστερημένη νοητική ανάπτυξη παιδιών, αναιμία που οδηγεί στην μειωμένη κινητική και νοητική ενέργεια. . |
Ακτινίδια, αρνί, αυγό, βρώμη, μοσχάρι, γαλοπούλα, γαρίδες, ζαμπόν, κορν φλεικς, μαρούλι, μοσχάρι άπαχο , μπακαλιάρος, αρακάς, παξιμάδι, κοτόπουλο, ρεβίθια, σαρδέλες, συκώτι, σκόρδο, σόγια, σπαγγέτι, σπανάκι, τόνος, φακές, φασόλια, χοιρινό, χυλοπίτες, ψωμί πιτυρούχο |
|
ΨΕΥΔΑΡΓΥΡΟΣ |
Απώλεια γεύσης και όσφρησης, παραισθήσεις, κατάθλιψη, εγκεφαλικές δυσλειτουργίες στην εγκυμοσύνη, καθυστερημένη κινητική ανάπτυξη παιδιών, προβλήματα διάθεσης, συμπεριφοράς, ανορεξία, κατάθλιψη. |
Μοσχάρι, κοτόπουλο, ψωμί, συκώτι μοσχαρίσιο, γάλα, τόνος, γαρίδες, χοιρινό, αυγό, φασόλια, πατάτα |
|
ΣΕΛΗΝΙΟ |
Δυσλειτουργία του καρδιακού μυ, αστάθεια διάθεσης. |
Κρέας, ψάρι, δημητριακά |
|
ΙΩΔΙΟ |
Η έλλειψη προκαλεί ανωμαλίες στο έμβρυο αλλά και στο παιδί, σοβαρή πνευματική και σωματική καθυστέρηση ανάπτυξης, κωφών-αλαλία, σωματική αναπηρία, μειωμένη οξύτητα πνεύματος. |
Γάλα, ψάρι, κρέας |
ΑΛΛΕΣ ΟΥΣΙΕΣ ΕΥΡΕΙΑΣ ΧΡΗΣΗΣ ΠΟΥ ΕΠΙΔΡΟΥΝ ΣΤΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ:
- ΚΑΦΕΪΝΗ: Είναι μια ουσία που χρησιμοποιείται πολύ είτε μέσω κατανάλωσης καφέ είτε μέσω κατανάλωσης τσαγιού, κακάου, αναψυκτικών. Ο εγκέφαλος είναι το πιο ευαίσθητο όργανο στην καφεΐνη. Λόγω της εγρήγορσης που προκαλεί έχει και σαν περεταίρω δράση τη νευρικότητα, τη ζαλάδα και την αϋπνία.
- ΑΣΠΑΡΤΑΜΗ: Πρόκειται για ένα πολύ δημοφιλές γλυκαντικό. Προκαλεί πονοκέφαλο, νευροτοξικότητα, μείωση της σεροτονίνης και έτσι αρνητική επίδραση στην συμπεριφορά και τη διάθεση, αύξηση επιληπτικών κρίσεων, αύξηση εγκεφαλικής βλάβης.
- ΚΑΡΝΙΤΙΝΗ: Πρόκειται για μια ουσία που χρησιμοποιείται αρκετά ως συμπλήρωμα διατροφής. Η ακετυλ-L carnitine που έχει παρόμοια μορφή με την καρνιτίνη, βρίσκεται σε όλο το κεντρικό νευρικό σύστημα. Παίζει σημαντικό ρόλο στον μεταβολισμό ως πηγή ομάδων ακετυλίου τόσο για τη σύνθεση της ακετυλοχολίνης (νευροδιαβιβαστής απαραίτητος στην σωστή λειτουργία του εγκεφάλου) όσο για την παραγωγή ενέργειας που απαιτείται στις διάφορες αντιδράσεις. Η ακετυλ-L carnitine είναι πιο ικανή να περάσει τον αιματοεγκεφαλικό φραγμό. Έχει επίσης διορθωτικές και προστατευτικές ιδιότητες που απαιτούνται λόγω γήρατος αλλά και εκφύλισης των νεύρων. Παθήσεις που σχετίζονται είναι η απώλεια μνήμης, η κατάθλιψη, η νόσος Αλτσχάϊμερ, το σύνδρομο Down.
- ΑΛΚΟΟΛ: Παίζει σημαντικό ρόλο στις νευρολογικές διαταραχές, Σαν τοξικός παράγοντας, επηρρεάζει απευθείας τα νευρικά και τα μυϊκά κύτταρα, επηρρεάζοντας έτσι την δομή και τη λειτουργία του κεντρικού και του περιφερικού νευρικού συστήματος. Παραδείγματα επιπτώσεων είναι τα προβλήματα μνήμης, η διαταραγμένη συναισθηματική λειτουργία, η εγκεφαλική ατροφία, μειωση του μεγέθους του εγκεφαλικού φλοιού.
Καταλήγοντας λοιπόν, η ισορροπημένη διατροφή επιδρά στην σωστή ανάπτυξη και λειτουργία του νευρικού συστήματος από την εμβρυϊκή κιόλας περίοδο. Η επίδραση μπορεί να είναι άμεση μέσω απλής κατανάλωσης τροφών ή έμμεση μέσω του μεταβολισμού αυτών που μπορεί να προάγουν για παράδειγμα την λειτουργία νευροδιαβιβαστών. Έτσι λοιπόν απαιτούνται:
1) Σωστή διατροφή σε όλα τα στάδια της ζωής του ανθρώπου με έμφαση τις ιδιαίτερες ανάγκες της κάθε ηλικίας αλλά και της ιατρικής κατάστασης. Εδώ συμπεριλαμβάνονται η σωστή ποσότητα αλλά και ποιότητα των τροφών που υποδυκνύει ο διαιτολόγος. Πιο συγκεκριμένα πρόσληψη ζωϊκών τροφών για τις απαιτούμενες πρωτεΐνες με χαμηλά όμως κορεσμένα λιπαρά όπως το κοτόπουλο και πλούσια πολυακόρεστα όπως το ψάρι. Οι υδατάνθρακες να είναι σύνθετοι όπως στα όσπρια, τα λαχανικά, τα φρούτα και τα δημητριακά. Τέλος τα λιπαρά να είναι κυρίως καλής ποιότητας (ακόρεστα).
2) Απαιτείται η ποικιλία των τροφών ώστε να καλύπτονται όλα τα απαραίτητα θρεπτικά συστατικά.
3) Αποφυγή τροφών όπως η ζάχαρη και το αλκοόλ.
4) Πρόσληψη συμπληρωμάτων όπου κρίνεται απαραίτητο.
5) Παρακολούθηση της σωστής υγείας μέσω απλών αιματολογικών εξετάσεων.
Τη μελέτη εκπόνησαν ο επίκουρος καθηγητής στην Α΄ Καρδιολογική Κλινική του Πανεπιστημίου Αθηνών στο Ιπποκράτειο Νοσοκομείο κ. Χ. Βλαχόπουλος, η υποψήφια διδάκτωρ στην ίδια Κλινική κ. Δ. Καρδαρά, ο καρδιολόγος και επιστημονικός συνεργάτης της Κλινικής κ. Α. Αναστασάκης, υπό την επίβλεψη του καθηγητή κ. Χρ. Στεφανάδη.
Η έρευνα πραγματοποιήθηκε με τη συνεργασία της Οργανωτικής Επιτροπής του Κλασικού Μαραθωνίου της Αθήνας. Οι ερευνητές μελέτησαν 49 δρομείς (οι 42 άνδρες) του 26ου Μαραθωνίου της Αθήνας, οι οποίοι είχαν μέση ηλικία 38 ετών και ασκούνταν κατά μέσον όρο 15 ώρες την εβδομάδα, επί 11,6 χρόνια. Τους συνέκριναν με 46 ανθρώπους ίδιας ηλικίας, ύψους και παραγόντων καρδιαγγειακού κινδύνου, οι οποίοι όμως δεν ήταν αθλητές.
Τα αποτελέσματα
Σύμφωνα με τα αποτελέσματα της μελέτης, οι δρομείς είχαν σημαντικά υψηλότερη κεντρική και περιφερική πίεση- συστολική, διαστολική και παλμούς- σε σχέση με την ομάδα ελέγχου. Οι αθλητές είχαν επίσης σημαντικά υψηλότερη ταχύτητα σφυγμικού κύματος (ΡWV), που είναι δείκτης αγγειοδιαστολής δείχνει αυξημένη σκληρότητα στις μεγάλες αρτηρίες, ενώ τα ανακλώμενα κύματα δεν διέφεραν από εκείνες των ανθρώπων της ομάδας ελέγχου. Οσο υψηλότερη ήταν η ένταση της άσκησης, τόσο μεγαλύτερη ήταν η αύξηση στη σκληρότητα των αρτηριών.
«Είναι η πρώτη μελέτη που διερευνά τις χρόνιες διαφοροποιήσεις στη σκληρότητα των αρτηριών και στα ανακλώμενα κύματα στους δρομείς μαραθωνίου δρόμου», επισημαίνει ο κ. Βλαχόπουλος. «Η αορτική σκληρότητα και τα ανακλώμενα κύματα αντιπροσωπεύουν δείκτες καρδιαγγειακής νόσου και είναι ανεξάρτητοι προγνωστικοί δείκτες στεφανιαίων συμβάντων και θνησιμότητας. Η αορτική σκληρότητα είναι επίσης ένας ανεξάρτητος δείκτης αθηροσκλήρωσης. Ορισμένα από τα ευρήματα της μελέτης συμφωνούν με εκείνα παλαιότερων μελετών σε δρομείς, τα οποία δείχνουν υψηλή συχνότητα στεφανιαίας αθηροσκλήρωσης και βλάβης του μυοκαρδίου. Αλλα ευρήματα όμως είναι απροσδόκητα σε σχέση με τις παλαιότερες γνώσεις μας και τις συνέπειες της εντατικής άσκησης στην καρδιαγγειακή υγεία».
Αρκετοί μηχανισμοί μπορεί να εξηγήσουν τα ευρήματα. «Το επαναλαμβανόμενο και υπερβολικό στρες στο τοίχωμα των αρτηριών μπορεί να οδηγήσει σε κόπωσή του», λέει ο κ. Βλαχόπουλος.
«Η αυξημένη φλεγμονή που παρατηρείται σε αυτούς τους αθλητές, όπως επίσης και η αγγειοσύσπαση που ακολουθεί την ενεργοποίηση του κεντρικού νευρικού συστήματος, θα μπορούσε να συμβάλει εν μέρει στην αύξηση της αρτηριακής σκληρότητας. Η ενδοθηλιακή δυσλειτουργία και το οξειδωτικό στρες είναι επίσης πιθανοί υποκείμενοι μηχανισμοί».
Αν και η αεροβική άσκηση είναι ωφέλιμη για τις ελαστικές ιδιότητες των μεγάλων αρτηριών, οι δρομείς έχουν αυξημένη αρτηριακή σκληρότητα που υποδηλώνει ότι η άσκηση μπορεί να έχει μια αντίστροφη σχέση σχήματος U με την αρτηριακή σκληρότητα. «Δηλαδή, η ένταση της άσκησης συσχετίζεται θετικά με την αρτηριακή σκληρότητα», εξηγεί ο κ. Βλαχόπουλος. «Είναι ένα οξύμωρον, αλλά συμβαίνει όταν έχεις πάρα πολύ από ένα καλό πράγμα».
Σαν μηχανή αγωνιστικού αυτοκινήτου...
Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η τακτική και μακροχρόνια αεροβική άσκηση- διαβεβαιώνουν οι ερευνητές- είναι ευεργετική για την καρδιαγγειακή υγεία. Εντούτοις, οι αθλητές- συμβουλεύουν- θα πρέπει να είναι πολύ προσεκτικοί με την ποσότητα και την ένταση των προγραμμάτων προπόνησης, προσπαθώντας να μην εξαντλούν τον εαυτό τους και να βρίσκονται πάντα σε στενή συνεργασία με τους γιατρούς τους, ιδιαίτερα πριν από τη συμμετοχή τους σε μια δυνατή προσπάθεια όπως είναι ο μαραθώνιος δρόμος.
«Φαίνεται πως το καρδιαγγειακό σύστημα είναι σαν τη μηχανή ενός αυτοκινήτου αγώνων», καταλήγουν. «Εάν δεν το χρησιμοποιείς, θα σκουριάσει. Εάν όμως τρέχεις πάρα πολύ και για πολύ καιρό, θα το κάψεις!».
Πηγή: ΤΑ ΝΕΑ Ένθετο Υγεία
